معنای واقعی انتفاضه چیست؟

آلن گرش ، کارشناس خاورمیانه و نویسنده
اوریان بیست‌ویکم، ۵ ژانویه ۲۰۲۶

اَلیکس بویاگه، روزنامه‌نگار تلویزیون فرانساَنفو در ۹ نوامبر ۲۰۲۵ در جریانِ افشای زُهران ممدانی، شهردار جدید نیویورک که از شعار « انتفاضه را جهانی کنیم» استفاده کرده بود، توضیح میداد که این شعار به معنیِ «جنگ با یهودیان» است. یک ماه بعد، روز ۱۴ دسامبر ۲۰۲۵، برِت اِستِفِنس، سرمقاله‌نویس نیویورک تایمز نوشت که کشتار یهودی‌ستیزانه‌ی پلاژ بوندی (۱) در استرالیا در چارچوب راهبردیِ شعار «انتفاضه را جهانی کنیم» رخ داده است. مقام‌های بریتانیائی و استرالیائی در توافق با این تحلیل، کنشگرانی را که این شعار را سر‌داده بودند، دستگیر کردند. بدین‌ترتیب با استفاده‌ی تحریف‌آمیز از واژه‌ای روبرو هستیم که پیش از هر چیزی، امتناع فلسطینی‌ها را از پذیرش اشغال بیان می‌دارد.

معنای دقیق «انتفاضه» به عربی «تکان‌خوردن، در جنب‌وجوش بودن، لرزیدن، برانگیخته‌شدن» و با بسط مفهوم واژه، «قیام» است. این واژه به شورش فلسطینیان اطلاق می‌شود که در دسامبر ۱۹۸۷ در غزه و کرانه باختری آغاز و در سال ۱۹۹۱ با کنفرانس مادرید و آغاز مذاکرات چند‌جانیه به پایان رسید. «انقلاب سنگ‌ها» که جنبشی خودبه‌خودی بود، خیلی زود از طریق کمیته‌های مردمی محلی سازمان یافت. این کمیته همچنین علاوه بر تظاهرات خیابانی، درمان پزشکی را نیز سازماندهی کرد. یک رهبری متحد سازمان‌های عمده فلسطینی به استثنای جنبش مقاومت اسلامی (که اندک زمانی پس از تأسیس، با حرف اول نامش حماس [به عربی «شور و از خودگذشتگی» ] مشخص شد) را گرد‌هم آورد. این جنبش از تبارِ اخوان‌المسلمین بود که تا آن تاریخ، از شرکت در نبردهای ضد‌اشغالگری خودداری کرده بود. به‌رغم خصوصیت خشونت‌پرهیز جنبش، سرکوب اسرائیل بی‌نهایت وحشیانه است. سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف – OLP) از این جنبش حقانیتی کسب کرد که برای مذاکره با حکومت اسرائیل از آن استفاده نمود: یاسر عرفات و اسحاق رابین در ۱۳ سپتامبر ۱۹۹۳ توافق‌های اسلو را تصویب کردند.

شکست این توافق‌ها که از جمله، تسریع مستعمره‌سازی بر‌آن دامن زد، به انتفاضه دوم منجر شد. دیدار تحریک‌آمیز آریل شارون، رهبر اپوزیسیون راست اسرائیل در روز ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۰ از صحن مسجد‌ها در بیت‌المقدس نقش جرقه را ایفا کرد. فلسطینیان خواهان پایان فوریِ اشغال و ایجاد دولت فلسطین شدند. چند‌ماه بعد، شارون در انتخابات پیروز شد؛ او توافق‌های اسلو را به عنوان «بزرگترین فاجعه‌ای که تا آن زمان در اسرائیل رخ داده» ملغی کرد .

پیش از آن، در دوران حکومت شیمون پرز نیز، سرکوبی که فوقا‌لعاده خشن بود – او اجازه داد که از نیروی هوائی علیه شورشیان استفاده شود – شدت بیشتری یافت. شارون هم‌چنین عرفات را هدف قرار داد که در ستاد مرکزی‌اش در رام‌الله در محاصره بود. از بهار ۲۰۰۱، بر تعداد سوء‌قصدهای انتحاری که اغلب غیر‌نظامیان اسرائیلی را هدف قرار می‌داد، افزوده شد. از نگاه اکثریت فلسطینیان این سوءقصدها به منزله ابزاری برای برقراری تعادل قوا بود.

خسارت انسانی آن وحشتناک است. در چهار سال، چهار‌هزار فلسطینی و هزار اسرائیلی کشته شدند. به‌دنبال سرکوب و مرگ یاسر عرفات در ۱۱ نوامبر ۲۰۰۴، جنبش به‌تدریج خاموش شد. محمود عباس که با نظامی‌کردن مقاومت مخالف بود، به رهبری تشکیلات خودگردان فلسطین برگزیده شد. اما، استراتژی مذاکره‌ی او به هیچ امتیازدهی از جانب اسرائیل منجر نشد و در نتیجه حماس تقویت شد.

«بَربَرها و متمدن‌ها»

گرچه واژه انتفاضه در آغاز سال‌های دهه ۱۹۹۰ در فرهنگ لغت‌های فرانسه وارد شد، کاربرد آن با شورش‌های حومه که در پیامد مرگ دو نوجوان زیاد بِنّا و بونا ترائوره در شهر کلیشی سو بوآ [حومه شمال‌شرقی پاریس] در روز ۲۷ اکتبر ۲۰۰۵ و پس از پیگرد آنان توسط پلیس رخ داد، دگرگون شد. درست زمانی که انتفاضه در فلسطین به پایان رسیده بود، مطبوعات اسرائیل از همان روزهای نخست شورش فرانسه، بین این دو تشابهی برقرار کردند. روزنامه معاریو عنوان زد «انتفاضه حومه» و این اصطلاح خیلی زود در فرانسه به کار گرفته شد. تمایزی بین این واژه با «خشونت»، «تروریسم» و حتی «آنتی‌سمیتیسم» [یهودی‌ستیزی] قائل نبودند. هدف از کاربرد آن، بی‌اعتبار کردن مبارزه فلسطینی‌ها و ثبت آن در رودرروئی میان «بربرها و متمدن‌ها»، مسلمانان و غرب بود (۲). دانیِل شنیدِرمن، بنیانگذار سایت اینترنتی Arrêt sur images [درنگی بر تصویرها] اظهار داشت «هنگام صحبت از غزه همان قصه‌هائی را برای من تعریف می‌کنند که هنگام صحبت از حومه‌ها».

در اکتبر ۲۰۲۳، در دنباله‌ی جنگ با غزه، به قصد دگرگون‌کردن کامل مفهوم واژه انتفاضه و تبدیل یک مقاومت مشروع علیه اشغالگری به «جنگ با یهودیان»، به نقطه عطف جدیدی گذر کرده شد. امری که امکان می‌دهد همدستی یا بی‌عملیِ تعدادی از حکومت‌های غربی را در برابر نسل‌کشی در زیر آسمان باز که فلسطینیان را هم به عنوان خلق و هم به عنوان انسان هدف قرار داده، توجیه کرد.

زیرنویس‌ها:

1 – در روز ۱۴ دسامبر ۲۰۲۵، در پلاژ بوندی Bondi در سیدنی [استرالیا] یک تیراندازی جمعی مردمی را که عید یهودی حَنوکا را جشن می‌گرفتند، هدف قرار داد. در این حمله شانزده نفر کشته و ده‌ها نفر زخمی شدند.

2 - دستاورد فلسطین برای جهان https://orientxxi.info/article7303