logo





پالایشگاه‌ها سرچشمه‌ی اصلی آلودگی هوا در ایران

يکشنبه ۳۰ تير ۱۳۹۸ - ۲۱ ژوييه ۲۰۱۹

س. حمیدی

پالایشگاه‌های کشور تنها در آلودگی هوا نقش نمی‌آفرینند بل‌که خاک و طبیعت پیرامون خود را نیز آلوده کرده‌اند. آنوقت محوطه‌ی ساختمان‌های اداری خود را درختکاری می‌کنند تا به استناد فضای سبز و باغچه‌های خود بتوانند از سازمان محیط زیست، انواع و اقسام گواهینامه‌ی زیست محیطی بگیرند. چنانکه اکثر پالایشگاه‌ها بدون استثنا به نمونه‌های فراوانی از این گواهینامه‌های دولتی دست یافته‌‌اند. ولی رهاسازی ضایعات در طبیعت هم در اکثر پالایشگاه‌ها اتفاق می‌افتد. برای نمونه پالایشگاه تهران ضایعات تولیدی و مصرفی خود را سال‌های سال است که بر دل طبیعت روستاهای عظیم‌آباد و جعفرآباد شهرری بر جای می‌گذارد. این ضایعات به دفعات اعتراض علنی و روشن کشاورزان و ساکنان محلی را با خود به همراه داشته است.
ظرفیت روزانه‌ی پالایشگاه‌های ایران به حدود دو میلیون و صد هزار بشکه می‌رسد که در فرآیند آن قریب یک میلیون و هفت‌صد هزار بشکه نفت خام تولید می‌شود. این پالایشگاه‌ها همچنین همراه با تولید صد و ده میلیون لیتر بنزین، بخش اصلی نیاز روزانه‌ی کشور را تأمین می‌نمایند. چون مصرف داخلی بنزین گاهی از صد و بیست میلیون لیتر هم پیشی می‌گیرد. در واقع تحت مدیریت کارگزاران حکومت، روزی حدود صد میلیون لیتر بنزین بی‌کیفیت را در کشور می‌سوزانند و سرب آن را برای ریه‌های مردم عادی بر جای می‌گذارند. چون بنزین تولید شده از استانداردهای جهانی هیچ بهره‌ای ندارد.

بنا به آمار و ارقامی که از سوی مدیران پالایشگاه‌های کشور ارایه می‌شود هر یک از پالایشگاه‌ها به حدود دو میلیارد دلار ارز نیاز دارند تا بتوانند به تکنولوژی لازم جهت تولید بنزین یورو پنج دست یابند. چون از مجموع ده پالایشگاه سطح کشور به استثنای پالایشگاه جدیدالتأسیس خلیج فارس مابقی پالایشگاه‌ها نمی‌توانند بنزین استاندارد یورو پنج تولید کنند. به همین منظور چیزی حدود هیجده میلیارد دلار هزینه نیاز است که تمامی آن‌ها از نظر کیفی ارتقا داده شوند تا برایشان تولید بنزین مرغوب ممکن گردد. در این بین، پالایشگاه اصفهان و تبریز پیش از شروع‌ تحریم‌‌ها به توافقی با کره دست یافته بودند که بتوانند با استفاده از فاینانس کره‌ای‌ها به تولید بنزین یورو پنج موفق گردند. اما کره‌ای‌ها از همان ابتدای تحریم به قرارداد خود پای‌بند نماندند و راه خروج از ایران را در پیش گرفتند. بنا بر این تولید بنزین یورو پنج برای پالایشگاه‌های ایران همچنان به عنوان یک آرزو باقی ماند.

ولی نتیجه‌ی چنین عملکرد ناصوابی آثار زیان‌بار خود را برای ساکنان شهرهای صنعتی بر جای می‌گذارد. چنانکه طی ماه‌های اخیر همواره شهرهای بزرگ و کوچک کشور با آسیب‌های خطرناک و مرگبار بالارفتن لایه‌ی ازون دست به گریبان بوده‌اند. در این فرآیند، سرب ناشی از سوخت بنزین نامرغوب خیلی راحت ریه‌ی شهروندان ایرانی را نشانه می‌گیرد و جدای از این به بیماری‌های کلیه و کبد مردم دامن می‌زند. حتا افزایش آمار سرطان و بیماری‌های پوستی در بین مردم هم به استفاده‌ی نابخردانه از بنزین بی‌کیفیت پیوند می‌خورد. ولی ول‌انگاری‌های سیاسی مدیران حکومت کاستی‌های اقتصادی خود را در گستره‌ی سلامتی مردم دنبال می‌کند تا آنجا که به مرگ گروهی بسیاری از شهروندان کشور بینجامد.

اما پدیده‌ی تحریم، پاسخگویی را برای مدیران ارشد حکومت آسان کرده است. چون آنان هیچ برنامه‌ی روشنی برای مقابله با پدیده‌ی آلودگی هوا در اختیار ندارند. مخالفت آشکار و روشن رهبر جمهوری اسلامی با عهدنامه‌ی پاریس نیز به رشد آسیب‌زای چنین موضوعی یاری می‌رساند. چون رهبر جمهوری اسلامی بر سر ادامه‌ی زیان‌بار وضع موجود لجاجت می‌ورزد تا تخریب هرچه بیش‌تر محیط زیست انسان‌ها برای او آسان گردد. جدای از این، بر بستر چنین سیاستی آلودگی هوا نیز توجیه می‌پذیرد و حتا مرگ و میر آدم‌ها وجاهت می‌یابد. ولی رهبر جمهوری اسلامی چنان تبلیغ می‌کند که گویا در مصوبات نشست پاریس دستور کشورهای غربی انعکاس می‌یابد. چنین بهانه‌ای در حالی از سوی "رهبر" طرح می‌شود که کشورهای آسیایی، افریقایی و نمایندگان امریکای لاتین نیز در تصویب مواد آن مشارکت فعال داشته‌اند. در ضمن کم نیستند کشورهایی از خود غرب که همانند رهبر ایران از تمکین به عهدنامه‌ی پاریس سر باز می‌زنند.

پالایشگاه‌های کشور تنها در آلودگی هوا نقش نمی‌آفرینند بل‌که خاک و طبیعت پیرامون خود را نیز آلوده کرده‌اند. آنوقت محوطه‌ی ساختمان‌های اداری خود را درختکاری می‌کنند تا به استناد فضای سبز و باغچه‌های خود بتوانند از سازمان محیط زیست، انواع و اقسام گواهینامه‌ی زیست محیطی بگیرند. چنانکه اکثر پالایشگاه‌ها بدون استثنا به نمونه‌های فراوانی از این گواهینامه‌های دولتی دست یافته‌‌اند. ولی رهاسازی ضایعات در طبیعت هم در اکثر پالایشگاه‌ها اتفاق می‌افتد. برای نمونه پالایشگاه تهران ضایعات تولیدی و مصرفی خود را سال‌های سال است که بر دل طبیعت روستاهای عظیم‌آباد و جعفرآباد شهرری بر جای می‌گذارد. این ضایعات به دفعات اعتراض علنی و روشن کشاورزان و ساکنان محلی را با خود به همراه داشته است. اما دولت همراه با سیاست‌های امنیتی خود، حق "حق‌طلبی" را از توده‌های مردم بازمی‌گیرد تا لابد بنا به دستور "حضرت آقا"، تخریب بی‌وقفه‌ی محیط زیست انسان‌ها ممکن گردد.

پالایشگاه تهران در پی اعتراض کشاورزان محلی سرآخر مجبور گردید که از سرریز شدن بخش‌هایی از ضایعات خود در خاک و زمین‌های مزروعی جلوگیری نماید. گفتنی است که مدیران پالایشگاه اینک این ضایعات را به صنایع پایین دستی می‌فروشند. تا آنجا که صنایع پایین دستی نیز ضایعات یاد شده را ضمن فرآوری نادرست به عنوان انواع و اقسام کالای نفتی راهی بازار می‌کنند. اکنون این کالاهای نامرغوب و غیر استاندارد حتا به بازار کشورهای همسایه نیز راه یافته است که نتایج تبلیغی زیان‌باری از خود بر جای می‌گذارد.

علی‌رغم آنکه تشکل‌های کارگری در کشور مجال فعالیت نمی‌یابند ولی تشکل‌های کارفرمایی از این رویکرد غیر انسانی معاف شده‌اند. مدیران پالایشگاه‌های کشور هم همانند همه‌ی کارفرمایان، سندیکای ویژه‌ی خودشان را دارند که نام "انجمن" را برای آن مناسب دیده‌اند. این انجمن در سیاست‌های خود تلاش می‌ورزد تا از یارانه‌های دولتی بیش‌تری بهره‌مند شود. همچنین انجمن بر نکته‌ای پای می‌فشارد که خوراک مجموعه‌ی پالایشگاه‌ها را با قیمت کم‌تری از دولت بخرد. جدای از این، انجمن آرزویی را در دل می‌پروراند که قیمت فرآورده‌های نفتی را به قیمت "فوب" خلیج فارس افزایش دهد. چیزی که مصوبه‌ی مجلس را نیز با خود به همراه دارد. پیداست با چنین رویکردی، قیمت بنزین حد اقل پنجاه درصد افزایش خواهد یافت. آنان در طرح این موضوع، پدیده‌ی قاچاق بنزین و دیگر فرآورده‌ها نفتی را بهانه می‌آورند. چون گفته می‌شود در صورت گرانی بنزین، قاچاق آن به کشورهای همسایه کاهش خواهد یافت. با این همه کسی از ایشان به تولید کالای استاندارد و مرغوب نمی‌اندیشد.

گفته شد که به روز شدن هر یک از پالایشگاه‌های کشور به رقمی حدود دو میلیارد دلار ارز نیاز دارد. ولی پیداست که این کار هرگز از توان مالی سهامداران عادی آن برنمی‌آید. مدیران پالایشگاه‌ها انتظار دارند تا این میزان از ارز، از سوی دولت به عنوان وام بلند مدت در اختیارشان قرار گیرد. با این همه، پالایشگاه‌ها در صورت تأمین منابع ارزی هم هرگز نخواهند توانست در شرایط تحریم به تکنولوژی یورو پنج نایل گردند. بر گستره‌ی چنین سیاستی، به طبع آلودگی هوا نیز به قوت و اعتبار خود باقی خواهد ماند. پدیده‌ای که به دلیل ناکارآمدی و ناتوانی ذاتی حکومت، جان و سلامت مردم را هدف می‌گیرد.

از پالایشگاه‌های ده‌گانه‌ی کشور فقط پالایشگاه اراک به تمامی در اختیار دولت قرار دارد. دولت مابقی پالایشگاه‌ها را ضمن زد و بندهای اقتصادی خود با بهانه کردن خصوصی‌سازی به نهادهایی از بنگاه‌های دولتی واگذار کرده است. پدیده‌ای که خصولتی نام می‌گیرد. چون مالکیت کارخانه، همچنان بین بنگاه‌هایی از حکومت دست به دست می‌شود. با این همه دولت بخش‌هایی از سهام پالایشگاه اصفهان و پالایشگاه تهران را در اختیار گرفته است. چنانکه بیست در صد از سهام بلوکی این واحدهای تولیدی به زودی در بورس تهران عرضه خواهد شد تا دولت بتواند همراه با فروش آن از فشارهای اقتصادی تحریم بکاهد. شکی نیست که همراه با سیاست‌هایی از این دست، هرگز گره‌ای از کار مردم گشوده نخواهد شد و ماجرای آلودگی بنزین نیز همچنان دوام خواهد آورد تا بر پهنه‌ی تولید ناصواب آن منافع اقتصادی دولت تأمین گردد.

در ضمن پالایشگاه‌های کشور نیاز دارند که هر از چندگاهی اورهال (بازماند) شوند. چون تنها با تعمیر یا بازسازی شبکه‌ی تولید، تداوم کار آن ممکن خواهد شد. بدون تردید در شرایط تحریم کشور، تهیه‌ی قطعات و ماشین‌آلات برای بازسازی شبکه‌ی تولید مشکل خواهد بود. ضمن آنکه تا کنون همواره شرکت‌های خارجی در فرآیند اورهال شدن پالایشگاه‌ها نقش آفریده‌اند. ولی مدیران پالایشگاه‌ها اینک چنان تبلیغ می‌کنند که توانسته‌اند رضایت برخی از شرکت‌های آلمانی و ایتالیایی را درخصوص اورهال کردن مجموعه‌ی خود به دست آورند. ادعایی که از تبلیغ چیزی فراتر نمی‌رود. شکی نیست جا ماندن پالایشگاه‌ها از تعمیر مداوم، بر استهلاک آن‌ها نیز خواهد افزود و به حتم در گستره‌ی الودگی هوا و محیط زیست شهری هم تبعات بیش‌تری را با خود به همراه خواهد آورد. اما مجموعه‌ی دولت جمهوری اسلامی هرگز به گفته‌هایی همانند این، اعتنایی ندارد. آنان منافع شخصی یا گروهی خودشان را دنبال می‌کنند و در برآوردن نامشروع آن، خواست و اراده‌ی مردم را به هیچ می‌انگارند.

نظر شما؟

نام:

پست الکترونیک(اختياری):

عنوان:

نظر:
codeimgکد روی تصویررا اينجا وارد کنيد:

نظر شما پس از بازبینی توسط مدير سايت منتشر خواهد شد