همچون روم باستان: دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ایالات متحده و هشتادمین سالگرد تولد خود را با نمایشهای رزمی و جنگی جشن میگیرد. پیشینیان ذهنی او، امپراتور کومودوس، حتی شخصاً وارد میدان نبرد میشد و در آنجا شمشیر میکشید؛ کاری که احتمالاً ترامپ حتی جرئت انجامش را نداشته باشد.
در امپراتوری روم، در دوران امپراتوری، معمول بود که حاکمان تولد خود را با اهدای هدایا و برگزاری جشنهای بزرگ گرامی بدارند؛ همان چیزی که شاعر یوونال آن را با عبارت معروف «نان و سیرک» (panem et circenses) خلاصه کرد: نان رایگان برای تودهها و نمایشهای سرگرمکننده (سیرک). این نمایشها اغلب شامل دوئلهای جنگجویان، یعنی گلادیاتورها نیز میشد.
به نظر میرسد دونالد ترامپ نیز آشکارا از این سنت دوهزار ساله و البته منسوخ الهام میگیرد. مایکل زومر، تاریخدان دوران باستان، حتی میان نبردهای قفس در ورزش رزمی «MMA» در برابر کاخ سفید و گلادیاتورهای روم باستان شباهتهایی میبیند.
این مبارزات قرار است آغازگر جشنهای دویستوپنجاهمین سالگرد تأسیس کشور آمریکا باشد ــ و بهطور تصادفی در روز تولد ۸۰ سالگی ترامپ، یعنی ۱۴ ژوئن ۲۰۲۶ برگزار میشوند، نه در چهارم ژوئیه.
زومر میگوید: «در هر دو حالت، با یک رقابت مواجهیم که برنده و بازنده دارد.» هدف، نمایش قدرت، مهارت و شجاعت است. رومیان این را virtus مینامیدند؛ یعنی «فضیلت مرکزی جامعه رومی»، معیاری برای سنجش ارزش یک مرد، چه گلادیاتور باشد، چه سرباز یا سناتور.
در چنین رویدادهایی، سیاست بهطور مستقیم دخالت میکند: «برگزارکننده بازیها عملاً خود را وارد رقابت بر سر virtus میکند.»
برای مثال، ژولیوس سزار پس از دیکتاتوری سولا (۸۲ تا ۷۹ پیش از میلاد) و سپس بهعنوان نخستین حاکم با گرایشهای پادشاهی در روم، در میان مردم بهخاطر بازیهای بسیار پرهزینه محبوب بود. اما خود او علاقه چندانی به تماشای مبارزه نداشت و حتی گاه بهجای نگاه کردن به نبرد گلادیاتورها، به مکاتبات اداری میپرداخت.
آگوستوس، جانشین سزار و نخستین امپراتور روم، از بازیها لذت میبرد، اما در عین حال کشتن گلادیاتور شکستخورده را ممنوع کرد؛ حتی اگر مردم با پایین آوردن انگشت شست آن را طلب میکردند.
در دوره کوتاه اما خونین حکومت کالیگولا، مردم رم بیشترین لذت را از بازیها بردند. به گفته مورخ آلكسندر دماندت، او «در جنون خونریزی فرو میرفت» و حتی اشراف را مجبور به شرکت در نبردهای گلادیاتوری میکرد.
نرون نیز زنان، کودکان و حتی سناتورها را وادار به شرکت در مبارزات گلادیاتوری کرد.
در مقابل، وسپاسیان ــ امپراتور و فرمانده پیشین ــ نسبت به این خشونتها علاقه کمتری داشت و بیشتر به نبردهای حیوانی علاقه نشان میداد. او همچنین ساخت کولوسئوم را بر بخشی از کاخ پیشین نرون آغاز کرد؛ آمفیتئاتری که نام خود را از مجسمه عظیم نرون گرفته بود.
برای افتتاح این میدان نبردِ از نظر فنی بیسابقه و پیشرفته، تیتوس، پسر وسپاسیان، بازیهایی صدروزه ترتیب داد که احتمالاً شامل تولد او در ۳۰ دسامبر نیز میشد. شاعر مارتیال نبرد میان گلادیاتورهای «پریسکوس» و «وروس» را جاودانه کرد. این دو کاملاً همسطح و برابر میجنگیدند و زمانی که هر دو از فرط خستگی ناتوان شدند، همزمان خود را شکستخورده اعلام کردند. اما تیتوس حکم داد که هر دو پیروزند و در میان شادی جمعیت، شمشیر چوبی را ــ بهعنوان نماد آزادی ــ به آنان بخشید.
بیشتر امپراتوران بعدی، که اغلب از سلسلههای فرزندخوانده و گاه سالخورده بودند، علاقه چندانی به نبردهای خونین در کولوسئوم نشان ندادند. مارکوس آئورلیوس حتی استفاده از سلاحهای تیز را ممنوع کرد، چنانکه کاسیوس دیو گزارش داده است ــ دستکم در نبردهایی که شخصاً در آنها حضور داشت.
اما کاملاً متفاوت بود پسر او، کومودوس، که پس از فیلم پرفروش «گلادیاتور» شاید مشهورترین امپراتور روم باستان باشد. او نهتنها با گلادیاتورها رفتوآمدی مشتاقانه داشت، بلکه شخصاً در شکار حیوانات و حتی در دوئلهای (البته دستکاریشده) شرکت میکرد.
سرانجام کومودوس زیادهروی کرد: «وقتی او برهنه وارد آمفیتئاتر شد، سلاح به دست گرفت و همچون گلادیاتور جنگید، تماشاگران با منظرهای شرمآور روبهرو شدند»، تاریخنگار باستانی هِرودیان گزارش میدهد. «یک امپراتور رومیِ بلندمرتبه، که پدران و نیاکانش پیروزیهای فراوانی کسب کرده بودند، نه علیه بربرها یا دشمنانی در شأن روم، بلکه در نبردهایی تحقیرآمیز و مشمئزکننده شرکت میکرد.»
در نهایت، کومودوس دچار جنون شد و قصد داشت از کاخ امپراتوری به یک پادگان گلادیاتورها نقل مکان کند؛ او خود را «پیروز بر هزار گلادیاتور» مینامید. در آخرین روز سال ۱۹۲ میلادی به قتل رسید؛ قتلی که بسیاری آن را نوعی رهایی دانستهاند.
تا قرن چهارم میلادی، نبردهای گلادیاتوری در روم همچنان محبوب بود. کنستانتین آنها را با قانون ممنوع کرد، اما در پایتخت امپراتوری مدتها کسی به این قانون توجهی نکرد. تنها از اوایل قرن پنجم بود که این نمایشهای عمومی پایان یافت.
جانشینان غیرمستقیم آنها در قرون وسطی اروپا، مسابقات شوالیهگری بودند؛ و در ژوئن ۲۰۲۶، نبردهای درون قفس در برابر کاخ سفید.
سِوِن-فلیکس کِلِرهوف سردبیر ارشد بخش «تاریخ جهان» در روزنامه WELT است. حوزههای اصلی پژوهشی او هرچند تاریخ ناسیونالسوسیالیسم، آلمان شرقی (DDR) و تروریسم است، اما او در دانشگاه برلین نزد الکساندر دِماندت، تاریخ باستان نیز خوانده است.
به نقل از سایت ولت WELT
