(نیویورک) — انجمن قلم آمریکا امروز ( ۲۲ ماه آوریل ۲۰۲۶) اعلام کرد که نویسندگان ایرانی گلرخ ابراهیمی ایرایی وعلی اسداللهی برندهی جایزهی آزادی قلم در سال۲۰۲۶ شدهاند. این اعلام در شرایطی صورت میگیرد که بحران آزادی بیان در ایران تشدید یافته و نویسندگان هم با سرکوب دیرینهی حکومت خود و هم با پیامدهای فوری و مرگبار جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران روبرو هستند.
بسیار ضروری است که توجه جهانی را به نویسندگانی مانند گلرخ ابراهیمی ایرایی و علی اسداللهی جلب کنیم، «کسانی که هر یک نماد تشدید سرکوب مخالفان در ایران در سالهای اخیر و آزار دیرینهی نویسندگان و جامعهی مدنی در این کشور هستند که دهههاست بهعنوان ویژگی بارز این رژیم سرکوبگر شناخته میشود.» این سخنان را سامر لوپز، مدیرعامل مشترک انجمن قلم آمریکا بیان کرد. «این نویسندگان تجسم شجاعت و خلاقیتی هستند که برای بیان آزاد اندیشهها در برابر آزار و اذیت بیامان دولت لازم است».
ایرایی و اسداللهی در مراسم سالانهی جایزهی ادبی انجمن قلم آمریکا در تاریخ ۱۴ مه ۲۰۲۶ در موزهی تاریخ طبیعی آمریکا در نیویورک مورد تقدیر قرار خواهند گرفت. جایزهی آزادی قلم بربی(۱)، که با حمایت پیتر و پاملا بربی و بنیاد خیریهی ادوین بربی هر سال اعطا میشود، به نویسندگانی تعلق میگیرد که در زمان انتخاب در زندان به سر میبرند و بهدلیل آزادی بیان مورد هدف قرار گرفتهاند. از میان ۵۵ نویسندهی زندانی که از سال ۱۹۸۷ تاکنون این جایزه را دریافت کردهاند، ۴۶ نفر با توجه به فشار و توجه بینالمللی ناشی از این جایزه، آزاد شدهاند.
گلرخ ابراهیمی ایرایی
نویسنده، شاعر و مدافع حقوق بشر، گلرخ ابراهیمی ایرایی، بیش از یک دهه است که به دلیل نوشتهها و فعالیتهایش در زمینهی مسائل حقوق بشری، تحت آزار، بازداشت و زندان قرار دارد. او نخستین بار در سال ۲۰۱۴ دستگیر شد و از آن زمان با بطور مکرر آزادی و بازداشت دوباره روبرو بوده است.
ما به افتخار میزبانی از گلرخ ابراهیمی ایرایی احساس غرور میکنیم؛ «زنی استثنایی که بیپروا برای آنچه درست است میایستد، حتی به قیمت به خطر افتادن امنیت شخصیاش. پایداری او در نوشتن و فعالیت در برابر بازداشتهای مکرر بهراستی روح این جایزه را متجلی میکند؛ جایزهای که به صدای وجدان بیدارو مدافعان آزادی بیان و حقوق بشر تعلق میگیرد.» این سخنان را کلیریس روزاز شریف، مدیرعامل مشترک انجمن قلم آمریکا بیان کرده است.
؛ارخ ابراهیمی آیرایی در آخرین محکومیتش در آوریل ۲۰۲۳ و پس از بازداشت در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی»، او به هفت سال حبس محکوم شد که در تیرماه همان سال در دادگاه تجدیدنظر به پنج سال کاهش یافت. او هماکنون در زندان اوین زندانی است.
علی اسداللهی
نویسنده، شاعر و مترجم، علی اسداللهی، در پی سرکوب نویسندگان در ایران که پس از جنگ ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ شدت گرفت، بازداشت شد. این سرکوب پس از تظاهرات سراسری در اواخر دسامبر ۲۰۲۵ شدت بیشتری یافت و در شبهای ۸ و ۹ ژانویه ۲۰۲۶ به اوج خود رسید؛ شبهایی که ایران شاهد قطع کامل ارتباطات و سرکوب خشونتبار توسط نیروهای امنیتی بود. این سرکوب منجر به کشته شدن هزاران معترض و بازداشت حدود ۵۰ هزار نفر شد.
او در ژانویه ۲۰۲۶ با خشونت در منزلش بازداشت و از دسترسی به وکیل محروم شد. در دوران بازداشت، مورد بازجوییهای طولانی و تحت آزار جسمی بود و برای اعتراف اجباری تحت فشار شدید قرار گرفت تا این که در نیمهی مارس همین سال با فشار بینالمللی از زندان با وثیقه آزاد شد.
کلیریس روزاز شریف گفت: «پروندهی علی اسداللهی نشان میدهد که حکومت ایران همچنان به هر قیمتی در پی خاموش کردن صداهای منتقد میباشد. نباید پس از آزادی موقت او غیرفعال شویم. او صدایی برجسته و خلاق در صحنهی ادبی ایران است و همچنان در معرض خطر جدی قرار دارد، زیرا حکومت ایران دارای سابقهی بازداشت دوبارهی نویسندگانی را دارد که از سکوت سر باز میزنند».
اسداللهی شاعری بینالمللی و از اعضای کانون نویسندگان ایران است. او شش مجموعه شعر منتشر کرده که اخیراً برندهی جایزهی «گابو» شده است. او پیشتر نیز در نوامبر ۲۰۲۲ در جریان خیزش «زن، زندگی، آزادی» بازداشت و چند ماه در زندان نگهداری شده بود.
تهدیدهای پیش روی نویسندگان ایرانی
ایران مدتهاست یکی از محدودکنندهترین کشورها برای آزادی بیان در جهان به شمار میرود. در «شاخص آزادی نوشتن» انجمن قلم آمریکا در سال ۲۰۲۴، که تعداد نویسندگان زندانی بهدلیل نوشتن یا استفاده از آزادی بیان که اکنون در سراسر جهان زندانی هستند، ایران با ۴۳ نویسندهی زندانی در جایگاه دوم جهان قرار گرفت. انتظار میرود شاخص سال ۲۰۲۵ افزایش چشمگیری نشان دهد.
جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران نگرانیها دربارهی امنیت نویسندگان زندانی و دیگر زندانیان سیاسی را بهشدت افزایش داده است. آنان با شرایط نابسامان زندان، محدودیت تماس با خانواده و وکلا و محرومیت از مراقبتهای پزشکی مواجهاند. در بحبوحهی این خطرات و تهدیدهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در تاریخ ۶ آوریل مبنی بر این که «تمدن ایران از بین خواهد رفت»، نیاز به محافظت از نویسندگان ایرانی و حفظ حیات فرهنگی آنان بیش از هر زمان دیگری احساس میشود.
سامر لوپز گفت: «نویسندگی در ایران، همواره زندگی در موقعیت تهدید و سرکوب میباشد، اکنون در شرایط جنگی حتی خطرناک تر شده است. نویسندگان زندانی هم از نقض شدید حقوق بشر توسط حکومت خود رنج میبرند و هم در معرض خطر حملات هوایی ایالات متحده و اسرائیل قرار گرفتهاند».
انجمن قلم آمریکا از دولت ایران خواسته است که فوراً تمام نویسندگان زندانی را آزاد کند و از همهی طرفهای درگیر میخواهد که به تعهدات خود برای حفاظت از جان غیرنظامیان و زیرساختهای فرهنگی، عمل کنند.
دربارهی جایزه
جایزهی آزادی قلم بربی که آغازگر کارزاری برای آزادی برندگان آن است، ابزاری مؤثر در تلاشهای مستمر پن آمریکا برای حمایت از نویسندگان زندانی در سراسر جهان محسوب میشود. برندگان پیشین ایرانی این جایزه عبارتاند از: نرگس محمدی (۲۰۲۳)، بکتاش آبتین، کیوان باژن و رضا خندان مهابادی از اعضای کانون نویسندگان ایران (۲۰۲۱)، و نسرین ستوده (۲۰۱۱). هم نرگ محمدی و هم نسرین ستوده در ماههای اخیر بار دیگر در جریان سرکوب صدای وجدان های بیدار از سوی حکومت ایران بازداشت شدهاند.
1۰PEN/Barbey Freedom to Write Award
