در آلمان، کلیساهای مسیحی یکی پس از دیگری بسته میشوند. در مقابل، ساختمانهای مذهبی دیگر در حال افزایشاند. ادیان مهاجران از هند یا سوریه چهره شهرها را رنگارنگتر کردهاند.
ارلانگن نمونه خوبی است. در این شهر ۱۱۹ هزار نفری در جنوب آلمان، در زمینه مذهب اتفاقات زیادی در جریان است. از جمله، برنامهریزی برای ساخت یک کنیسه جدید در حال انجام است و ایالت بایرن زمینی در نزدیکی دانشگاه برای آن فراهم کرده است. دو مسجد بزرگ شهر نیز قصد توسعه دارند. همچنین در یکی از حومهها، یک انجمن فعال زمینی خریده تا معبد شیوا–ویشنو برای هندوها بسازد.
سیلویا کلاین، که مسئول دفتر برابری فرصتها و تنوع در شهرداری ارلانگن است، بر تنوع فرهنگها، زبانها و ادیان تأکید میکند. او با اشاره به پروژه معبد هندو، از انجمن «معبد هندو فرانکن» نام میبرد که با کمک کمکهای مالی، سرمایه شخصی و وام، زمین ساخت را خریده و قرار است حداکثر تا سال ۲۰۲۷ ساختوساز را آغاز کند.
دانشجویان هندی در ارلانگن
کلاین توضیح میدهد که در حال حاضر بیش از ۲۰۰۰ دانشجوی هندی در دانشگاه این شهر تحصیل میکنند. جامعه هندی بزرگترین گروه غیرآلمانی در ارلانگن محسوب میشود.
ارلانگن نمونهای است از اینکه چگونه تنوع دینی در آلمان در سیمای شهری نیز دیده میشود. البته کلیساهای سنتی همچنان وجود دارند: کلیساهای کاتولیک و پروتستان، و نیز جوامع ارتدوکس یونانی و روسی.
حدود سه سال پیش، کلیسای قبطی در محله بروک یک کلیسای کاتولیک را تحویل گرفت. کلیسای «سن پیتر و پائول» به «کلیسای ارتدوکس قبطی مریم مقدس و رسولان مقدس» تبدیل شد. راگای ادوارد ماتا، شماس قبطی، به دویچهوله میگوید:
«قبلاً ۱۸ خانواده با حدود ۵۰ تا ۶۰ عضو داشتیم، امروز حدود ۶۰ خانواده با بیش از ۲۰۰ نفر عضو داریم.»
و این روند همچنان رو به افزایش است. علاوه بر آن، حدود ۴۰ دانشجو نیز به این جامعه تعلق دارند.
کاهش اعضای کلیساهای بزرگ
در مقابل، کلیساهای بزرگ مسیحی در آلمان در حال کوچک شدن هستند. تا چند سال پیش بیش از نیمی از آلمانیها خود را عضو یکی از کلیساهای بزرگ میدانستند. اکنون حدود ۳۶٫۶ میلیون نفر عضو کلیسای کاتولیک یا پروتستان هستند، یعنی حدود ۴۴ درصد از جمعیت ۸۳٫۵ میلیونی آلمان.
امروزه کلیساهای کاتولیک و پروتستان بیشتر و بیشتر بسته، تغییر کاربری یا کوچک میشوند.
تیترهایی مانند «آلمان بیخداتر میشود» یا «بیدینها از اعضای کلیسا بیشتر شدند» در رسانهها دیده میشود. اما آیا این واقعاً درست است؟
تنها بر اساس آمار اداره فدرال مهاجرت و پناهندگان (۲۰۲۰)، بیش از ۵٫۳ میلیون مسلمان در آلمان زندگی میکنند.
بر اساس بررسی کلیسای پروتستان در سال ۲۰۲۴ نیز حدود ۳٫۸ میلیون مسیحی ارتدوکس در آلمان زندگی میکنند. علاوه بر آن، یهودیان، بوداییها، بهائیان و شمار رو به رشدی از هندوها نیز حضور دارند. البته برای بسیاری از این گروهها فقط برآوردهای آماری وجود دارد و ارقام دقیق در دست نیست.
ساختمانهای مذهبی جدید در سیمای شهری آلمان
روشن است که در زمینه مذهب، سیمای شهری آلمان متنوعتر شده است. این موضوع بهطور مشخص در ساختوسازهای جدید دیده میشود، هرچند تعداد دقیق آنها بهسختی قابل تعیین است.
در تابستان ۲۰۲۴، راهبههای بودایی در مرکز برلین یک معبد جدید و شاخص افتتاح کردند. اکنون در سراسر آلمان حدود ۲۰ صومعه بودایی وجود دارد.
در ژوئن ۲۰۲۶ نیز بزرگترین معبد هندو کشور در برلین افتتاح خواهد شد. برنامهریزی این پروژه از سال ۲۰۰۴ توسط افراد خصوصی آغاز شد. ویلواناتان کریشنامورتی، که از آغاز پروژه آن را پیش برده، میگوید:
«ما یک جامعه در حال رشد هستیم.»
بر اساس آمار رسمی، شمار ساکنان برلین با تابعیت هندی از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ بیش از ده برابر شده و به بیش از ۴۱ هزار نفر رسیده است.
او اهمیت این معبد را چنین توضیح میدهد:
«نیاز به یک مرکز مذهبی وجود دارد که جوانان بتوانند در آن گرد هم بیایند.»
به گفته او، چنین امکاناتی باعث میشود برخی والدین در هند نسبت به فرزندان خود که در خارج زندگی میکنند، احساس آرامش بیشتری داشته باشند.
در پروژه معبد ارلانگن نیز برخی از فعالان بهعنوان مهندس یا مدیر، مثلاً در شرکت زیمنس، کار میکنند. در برلین نیز شرکت آمازون از جمله کارفرمایان برخی از این افراد است. در هر دو پروژه، میزان کمکهای مالی در سالهای اخیر افزایش یافته است.
ساخت معابد هندو رو به افزایش است. تنها در فرانکفورت بیش از شش فضای کوچک معبد وجود دارد. در شهرهای کلن، هامبورگ، مونیخ و برلین نیز چندین مرکز مشابه وجود دارد. این مراکز نماینده گرایشهای مختلف مذهبی و هویتی، مانند هندیها، تامیلها یا افغانها هستند.
ساخت مساجد نیز ادامه دارد
در آلمان مساجد جدیدی نیز ساخته میشوند. اتحادیه ترکی–اسلامی امور دینی (DITIB) اعلام کرده که در سال گذشته مساجد شهرهای فوردِه، کورنوستهایم و کُنگن تکمیل و افتتاح شدهاند. همچنین در گیسن و ویلیش سنگ بنای مساجد جدید گذاشته شده است.
به گفته این اتحادیه، ۸۶۲ جامعه مسجدی در آلمان به آن وابستهاند. این نهاد مستقیماً زیر نظر سازمان امور دینی ترکیه (دیانت) در آنکارا فعالیت میکند که به ریاستجمهوری ترکیه وابسته است.
برخی پروژهها نیز با مشکلاتی روبهرو شدهاند. مثلاً مسجد برنامهریزیشده در کرفلد، که زمانی قرار بود سومین مسجد بزرگ آلمان باشد، سالهاست بهصورت کارگاه ساختمانی نیمهتمام باقی مانده است.
بازدیدکنندگان علاقهمند از مساجد
جماعت احمدیه که ریشه در پاکستان دارد و در آن کشور تحت فشار است، نیز هر سال چندین مسجد در آلمان افتتاح میکند. تازهترین نمونه در فوریه در شهر ارفورت بوده است.
این جامعه بر رویکرد باز و استفاده بیشتر از زبان آلمانی تأکید دارد. سلیمان مالک، سخنگوی جامعه احمدیه ارفورت، میگوید در دسامبر ۲۰۲۵ ساختمانی در نوردهورن افتتاح شده و در شهر هوزوم در شمال آلمان نیز ساختوساز ادامه دارد. گاهی نیز این جامعه ساختمانهای سابق کلیسایی را تحویل میگیرد.
در ارفورت، در زمان ساخت مسجد تهدیدها و حملاتی علیه پروژه صورت گرفته بود. اما اکنون مالک میگوید تقریباً هر روز گروههای بازدیدکننده، از دانشآموزان گرفته تا سالمندان، با علاقه از این مجموعه دیدن میکنند.
از جمله مساجد رو به رشد، «مسجد صلح» در ارلانگن است که در حال توسعه است. بازدیدکنندگان در آن نمازگزارانی از فرهنگهای مختلف اسلامی و خطبههایی به زبان آلمانی میبینند.
کنیسههای بیشتر و یک «آکادمی یهودی»
در جامعه یهودیان نیز پروژههای ساختمانی جدیدی در جریان است. با افتتاح کنیسههای جدید در ماگدبورگ (۲۰۲۳) و پوتسدام (۲۰۲۴)، اکنون در تمام پایتختهای ایالتهای آلمان کنیسه وجود دارد. پروژههای بیشتری نیز برنامهریزی شده است.
در ارلانگن نیز پروژه جدید در حال نزدیک شدن به مرحله اجراست. در برلین، جامعه خاباد قصد توسعه قابل توجه کنیسه خود را دارد. همچنین چندین جامعه یهودی لیبرال، از جمله در مونیخ و برلین، در حال تهیه طرحهای ساختمانی هستند.
در همین حال، پروژه ساختمانی دیگری نیز در جریان است که بهگونهای ویژه نماد حضور یهودیان در جامعه به شمار میرود. قرار است در نوامبر ۲۰۲۶ «آکادمی یهودی» در مرکز شهر فرانکفورت گشایش یابد. این مجموعه از یک ویلای قدیمی ثبتشده در فهرست آثار تاریخی و یک ساختمان مدرن جدید با عناصر معماری باوهاوس تشکیل شده است.
دورون کیزل، مدیر مشترک این مرکز، به دویچهوله میگوید:
«این آکادمی قطعاً اهمیتی در سطح ملی خواهد داشت.»
او از این مرکز بهعنوان مکانی برای دیدارهای میانرشتهای و میانفرهنگی میان شرکتکنندگان یهودی و غیریهودی یاد میکند. به گفته او، پیوند معماری میان ساختمان قدیمی و جدید بیانگر فلسفه این نهاد است:
«ما هویت خود را بر پایه تجربهها، سنتها و باورهای یهودی بنا میکنیم و در عین حال نگاه خود را به تحولات، چالشها و حتی دشواریهای آینده معطوف میکنیم.»
افزایش شمار جوامع ارتدوکس در آلمان
در نهایت باید گفت: حتی اگر کلیساهای بزرگ ــ یعنی ۲۷ اسقفنشین کاتولیک و کلیساهای منطقهای کلیسای پروتستان آلمان ــ از نظر ساختمانی کوچکتر شوند، همچنان کلیساهای جدیدی ساخته میشوند.
تعداد جوامع ارتدوکس در آلمان در حال افزایش است. همیشه هم به تحویل گرفتن کلیساها یا صومعههای بلااستفاده محدود نمیشود؛ تعداد ساختمانهای جدید نیز رو به افزایش است.
در شهر بوتسباخ در ایالت هسن، در ژوئن ۲۰۲۴ کلیسای «سن پطرس و پولس» افتتاح شد. این نخستین کلیسای تازهساخته در اروپا متعلق به «اسقفنشین ارتدوکس انطاکیه در آلمان و اروپای مرکزی» است. اعضای این جامعه عمدتاً مسیحیانی هستند که از سوریه امروزی آمدهاند.
فرقی نمیکند این جوامع ارتدوکس متعلق به سنتهای سوری، یونانی، روسی، رومانیایی یا صربی باشند؛ بسیاری از آنها کلیساهای خالی در آلمان را در اختیار میگیرند. این موضوع شامل صربهایی میشود که از چند ماه پیش در اوبرباخم نزدیک بن در یک کلیسای کاتولیک عبادت میکنند، یا در هیمِلشتور نزدیک هیلدسهایم یک صومعه سابق را بازسازی میکنند، و نیز مسیحیان سوری که در نقاط مختلف کشور کلیساهایی را تحویل گرفتهاند، حتی چند مورد در برلین.
کسانی که میخواهند ساختمان جدیدی بسازند، با پیچیدگیهای قوانین ساختوساز آلمان آشنا میشوند. در شهر فیلزهوفن آن در داناو در جنوبشرق آلمان، کلیسای ارتدوکس رومانیایی قصد ساخت یک عبادتگاه را دارد. پدر ماریوس ییدویان به دویچهوله میگوید که درخواست ساخت این بنا نزدیک به سه سال است در اداره شهرستان در حال بررسی است. این جامعه که حدود ۳۰۰ خانواده عضو دارد، همچنان منتظر پاسخ است و بسیاری از اعضا از این تأخیر ناامید شدهاند.
کلیساها خارج از کلیساهای بزرگ
جوامع مسیحی سنتی دیگری که به کلیساهای بزرگ تعلق ندارند نیز در حال ساخت بناهای جدید هستند. کلیسای کاتولیک قدیم (آلتکاتولیک) حدود ده سال پیش در آگسبورگ کلیسای «آپوستلین یونیا» را ساخت که بنایی بسیار چشمگیر محسوب میشود.
در بخش پروتستان نیز جوامع آزاد کلیسایی (فریکیرشهها) ساختمانهای جدید زیادی افتتاح میکنند. هم «اتحادیه کلیساهای آزاد انجیلی (جوامع باپتیستی)» و هم «اتحادیه جوامع انجیلی آزاد» از چندین پروژه ساختمانی جدید خبر میدهند. برای نمونه، در محله ودینگ برلین تا سال ۲۰۲۴ یک ساختمان آجری قدیمی به یک کلیسای مدرن باپتیست تبدیل شد.
جوامع کلیسای نورسولی نیز همچنان فعال هستند. در مرکز شهر بن، این جامعه در سال ۲۰۲۵ یک ساختمان مذهبی ساده
به نقل از دویچهوله به زبان آلمانی ۵ آوریل ۲۰۲۶
