در تاریخ ۲۸ و ۲۹ مارس ۲۰۲۶ گردهمائیای بنام "کنگره آزادی ایران" توسط گروهی از مخالفین جمهوری اسلامی در خارج از کشور در شهر لندن برگزار شد. پیش از برگزاری این گردهمائی نهادی نیز به نام "شورای هماهنگی" توسط دستاندرکاران این گروه تشکیل شد. در این گروه و "شورای هماهنگی" آن نحلههای گوناگون و حتی بسیار متفاوت فکری و با پیشینههای بسیار متفاوت در کنار هم قرار گرفتهاند. از سلطنتطلبان مشروطهخواه، "چپهای انقلابی"، "چپهای سابق"، ملیون، "آلترناتیوسازان"، طرفداران جنگ و مخالفین آن تا و..... نخستین پرسشی که با شنیدن خبر این گردهمائی و اقدامات پیش از آن مطرح میشود این است که از دست این مجموعهی بسیار ناهمگون چه میتواند برآید؟ با نگاهی به نوشتهها در برگهی "خانه" تارنمایشان (
https://www.ifcongress.org/fa) این گروه ابتدا با گزیدن نام "گفتگو برای ایران" کمر به سازماندهی گفتگوهایی با شرکت "صاحبنظران" پیرامون مسائل مبرم داخل و خارج کشور بسته بود (حتی در بالای این برگه از "مجمعی ساختاریافته برای تسهیل گفتوگوی جدی، مسئولانه و آیندهنگر در مقطعی حساس از تاریخ ایران" سخن میگوید). این گام از گزینش نام، ترکیب دستاندرکاران تا هدف اولیهاش با واقعیتهای شرایط کنونی مخالفین جمهوری اسلامی و نبود رابطهی ارگانیک آنان با داخل کشور خوانائی داشته و شانس موفقیت آن بیشتر از کوششهای مشابه با انتظارات غیرواقعی میتوانست باشد. اما به گفتهی خودشان: "... پس از دعوت طیف متنوعی از فعالان سیاسی و مدنی بنا شد که نمایندگان گروهها و شخصیتهای فعال سیاسی و مدنی برای مشارکت در طرح و برنامه کنگره کنار هم گرد بیایند. در جلسه ۲۳ و ۲۴ فوریه در لندن، مشارکتکنندگان تغییراتی در مأموریت کنگره بهوجود آوردند و نام آن را نیز به کنگره آزادی ایران تغییر دادند" (از برگهی "خانه" گروه). پرسشی که پیش میآید این است که این "طیف متنوعی از فعالان سیاسی و مدنی" کیستند و این "تغییرات در مأموریت" و دلایل و ضروریتهای این تغییر مسیر بر من و شاید دیگران هم پوشیده است. همانطور که خودشان میگویند، تغییر نام از "گفتگو برای ایران" به "کنگره آزادی ایران" بر پایه این تغییر مأموریت انجام یافته. این تغییر از "سازماندهی گفتگو" به ".... رویکردی منضبط، فراگیر و عملگرایانه برای عبور از گذار ایران..." (از برگهی "خانه" گروه) صورت گرفت. جایگزینی نام "گفتگو" با "کنگره" شاید بهمین دلیل بوده. اولی بستری برای تنها گفتگو (که بسیار ضروری است) و دومی بستری با "رویکردی.... برای عبور از گذار ایران". این رویکرد با این مأموریت بناگزیر به این گروه نوپا ماهیتی سیاسی داده میدهد که "شورای هماهنگی" دارد، کنگرهای برای تصمیم در مورد رویکرد "منضبط، فراگیر و عملگرایانه و..." برگزار میکند و همانند دیگر گروههای سیاسی مصرانه بر تدوین مواضع سیاسی و جلب توافق اعضاء پافشاری میکند (بیانیهی آخر کنگره). اما هیهات که گامهایی از این دست (حتی با نزدیکیهای نظری بسیار در مقایسه با این گروه) در مدت بیش از چهاردهه کم برداشته نشده. آنان سرنوشتشان چه شد؟ چرا آنهایی که برخلاف برخی باقی ماندهاند به هر از چندگاه اعلامیه و یا بیانیه بسنده میکنند و عملاً نقشی در تغییر و تحولات سپهر سیاسی ایران (حتی در خارج کشور) ندارند؟ تکرار چنین گامهایی بدون آسیبشناسی آنچه که گذشته متأسفانه به شکست خواهد انجامید. در حالی که "گفتگو" میان گروهها و افراد اپوزیسیون جمهوری اسلامی در راه این آسیبشناسی اما میتوانست نخستین گام در جهت راهکارهای آتی "هماهنگی"، "ائتلاف"، "جبههسازی"، "همکاری" و.... باشد.
در آخر به چند نمونه از اتفاقات نگرانکنندهی پیش و در حین "کنگره" میشود اشاره کرد: ۱- افزودن "آزادی ایران" بر نام گروه از برای چیست؟ این "کنگره" ایران را می خواهد از کی "آزاد" کند؟ آیا این حرف رمز "ایران رو پس می گیریم" آقای پهلوی از دست بیگانگان نیست؟ ۲- حذف پنل "اهمیت عاملیت مردم" (این مهمترین عامل رقمزن آیندهی کشورمان در گذار به یک جامعهی دمکراتیک) از برنامهی کنگره آنهم بدون آگاهی دیگر اعضاء. ۳- حذف خودسرانهی یکی از نیروهای رزمندهی کردستان توسط "شورای هماهنگی". ۴- ناتوانی توافق بر روی مهمترین واقعه در تاریخ صدسالهی ایران یعنی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه کشورمان ایران. ۵- در تارنمای این "کنگره" در مورد استفاده از دو پرچم با و بدون شیر و خورشید بدرستی (و قابل تحسین) آمده که "از زمان مشروطه تا آخر دوره پهلوی هر دو پرچم سه رنگ بدون شیروخورشید به عنوان پرچم ملی و مدنی و پرچم شیروخورشید به عنوان پرچم دولتی مورد استفاده قرار میگرفته است. در اکثر مناسبتهای غیر دولتی تا آخر دوره پهلوی از پرچم ملی و مدنی استفاده میشده است." این توضیح در پاسخ به این پرسش آمده: "چرا در بعضی از اطلاعیههای کنگره از دو پرچم استفاده شده است؟" پرسش همراه با نگرانی اما این است که چرا بایستی از "پرچم دولتی" دوره ی پهلوی استفاده کرد؟
البته ناگفته نماند که حضور نمایندگان سازمانها و گروههای گوناگون "اتنیکی" و ملیتی و همچنین شرکت بیشتر زنان در این گردهمائی از دستاوردهای آن بود.
بهزاد لادبن
۱۴ فروردین ۱۴۰۵، ۳ آوریل ۲۰۲۶
