جزیرهٔ خارگ در خلیج فارس گلوگاه صادرات ایران است. هنوز مشخص نیست که چه زمانی ترامپ کنترل تولید نفت ایران را به دست خواهد گرفت.
ارتش آمریکا برای نخستین بار به «جزیرهٔ نفتی» خارگ ایران حمله کرده است. این اقدام بسیار حساس تلقی میشود، زیرا تقریباً تمام زیرساخت صادراتی ایران در اینجا متمرکز شده است. تا کنون تأسیسات نفتی این جزیره که حدود ۲۵ کیلومتر با سواحل ایران در خلیج فارس فاصله دارد، از حملات در امان مانده بودند.
حسام حبیبی دوروه، کارشناس ایران در آکادمی دفاع ملی وین، به روزنامه taz گفت: «اگر جزیرهٔ خارگ تصرف شود، صادرات نفت ایران متوقف خواهد شد.»
مایکل روبین، مشاور پیشین پنتاگون نیز گفت این اقدام «یک منبع مالی مهم برای کنترل جمعیت را از رژیم خواهد گرفت». به گفتهٔ او، این «حرکت نهایی در بازی شطرنج علیه ایران» خواهد بود.
با این حال، دونالد ترامپ هنوز چنین اقدامی نکرده است. او روز جمعه فقط تأسیسات نظامی جزیره را که از نظر مساحت حتی از جزیرهٔ آمروم در دریای شمال هم بزرگتر نیست، بمباران کرد. اما در صورتی که تهران با تهدید حملات پهپادی عملاً همچنان تنگهٔ هرمز را مسدود نگه دارد، ترامپ تهدید کرده است که دستور اشغال جزیره را صادر خواهد کرد و قلب صنعت نفت ایران را تحت کنترل آمریکا خواهد گرفت.
جمهوری اسلامی مسیر دریایی میان ایران و امارات را که خلیج فارس را به آبهای آزاد متصل میکند، تحت کنترل دارد. در میانهٔ این مسیر، تنگهٔ هرمز قرار دارد. ترامپ میخواهد عبور صدها نفتکش و کشتی کانتینری را که در دو سوی این تنگه تجمع میکنند، با کمک ناوهای جنگی چین، کرهٔ جنوبی و اروپا تضمین کند.
مسدود شدن عملی این مسیر دریایی باعث افزایش شدید قیمت نفت شده است، زیرا بیشتر صادرات نفت عربستان سعودی، امارات متحدهٔ عربی و عراق، همچنین مقادیر عظیم گاز مایع قطر و نیز حاملهای انرژی ایران باید از این گلوگاه عبور کنند.
حتی جیمی کارتر هم به این جزیره نظر داشت
ترامپ همچنین تهدید به تصرف جزیرهٔ نفتی خارگ کرده است. طرحی که پیشتر نیز در دوران ریاستجمهوری جیمی کارتر مطرح شده بود، زمانی که پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹، طرفداران رژیم جدید به سفارت آمریکا در تهران حمله کردند و کارکنان آن را به مدت ۴۴۴ روز گروگان گرفتند. جانشین او، رونالد ریگان نیز در آن زمان از اجرای چنین طرحی خودداری کرد.
تقریباً تمام نفت ایران که برای صادرات در نظر گرفته میشود، از طریق خطوط لوله به خارگ منتقل میشود. زیرا در دیگر بنادر ساحل نسبتاً کمعمق خلیج فارس، نفتکشهای بزرگ نمیتوانند پهلو بگیرند. تنها در این جزیره که با آبهای عمیق احاطه شده است، نفتکشهای عظیم کلاس VLCC (Very Large Crude Carrier) با ظرفیت حمل تا ۲٫۲ میلیون بشکه (هر بشکه ۱۵۹ لیتر) میتوانند بارگیری کنند.
در آغاز سال، ایران به طور متوسط روزانه ۱٫۵۴ میلیون بشکه نفت صادر میکرد – سه برابر میزان سال ۲۰۱۸، زمانی که ترامپ از توافق هستهای ایران خارج شد و تحریمهای شدیدی علیه کشور اعمال کرد. پیش از آن نیز تولید نفت ایران دوباره به ۳٫۹ میلیون بشکه در روز رسیده بود، اما پس از تحریمهای ترامپ، تولید نفت خام تقریباً به نصف کاهش یافت.
اخیراً شرکت ملی نفت ایران (NIOC) تنها یک هفته پیش از حملهٔ آمریکا و اسرائیل، صادرات خود را به ۳٫۷۸ میلیون بشکه در روز افزایش داده بود تا درآمد بیشتری کسب کند. این موضوع از دادههای مربوط به حرکت نفتکشها که توسط شرکت دادهپردازی Kpler جمعآوری شده، به دست آمده است. مخازن بزرگ نفت در خارگ تخلیه شده بودند و پالایشگاه آن با حداکثر ظرفیت کار میکرد. بسته شدن تنگهٔ هرمز همچنین حملونقل ایران را نیز تحت تأثیر قرار میدهد، زیرا خارگ پیش از خروجی خلیج عمان و اقیانوس هند قرار دارد.
میزان فشار تحریمها بر اقتصاد ایران
حسام حبیبی دوروه گفت تحریمهای آمریکا فشار شدیدی بر رژیم ایران وارد کرده است: «کشور در مرحلهای از فشارهای شدید اقتصاد کلان قرار دارد.» کیت کلوگ، مشاور سابق امنیت ملی که توسط ترامپ برکنار شد، نیز گفت: «اگر خارگ تصرف شود، ضربهٔ اقتصادی سنگینی به ایران وارد خواهد شد.»
ایران چه میزان نفت صادر میکند؟
در سال مالی ۲۰۲۴ ایران (تا مارس ۲۰۲۵)، درآمدهای حاصل از صادرات نفت حدود ۶۷ میلیارد دلار بود – بالاترین رقم در یک دههٔ گذشته. این درآمدها عمدتاً از چین حاصل شده، هرچند چین اغلب به جای پول نقد، با کالاهای چینی پرداخت میکند. طبق گزارش Tehran Times، این رقم در سال پیش از آن حدود ۵۶ میلیارد دلار بوده است.
با این حال، بخش بزرگی از این درآمدها وارد خزانهٔ شرکت ملی نفت یا بودجهٔ دولت ایران نمیشود. یک منبع آگاه که نخواست نامش فاش شود، گفت بخش بزرگی از سوختها توسط شرکتهای وابسته به سپاه پاسداران، عمدتاً از طریق امارات متحدهٔ عربی، به خارج قاچاق میشود. سپاه پول دریافت میکند و شرکت ملی نفت اعتبار خرید کالا در پکن را. دولت ایران عملاً «تا حد زیادی ورشکسته» است. به همین دلیل بارها اعتصابهایی از سوی معلمان، کارگران، پزشکان و رانندگان کامیون رخ داده است.
زیرساختهای نفت و گاز به دلیل کاهش شدید سرمایهگذاری ناشی از تحریمها، به شدت فرسوده شدهاند. در نتیجه، تولید، پالایش و تولید برق به طور قابل توجهی کاهش یافته است. بسیاری از شرکتها به دلیل قطع مکرر برق، تولید خود را کاهش داده یا کاملاً متوقف کردهاند. به همین دلیل، تولید ناخالص داخلی ایران در حال سقوط آزاد است.
جزیرهٔ خارگ از نظر سپاه پاسداران «جواهر تاج» محسوب میشود که آن را با تمام توان دفاع خواهند کرد. آنها در صورت حمله به تأسیسات نفتی، تهدید کردهاند که حملات هدفمند بیشتری علیه زیرساختهای انرژی کشورهای عربی همسایه انجام خواهند داد.
به گفتهٔ دوران اکل، مقام پیشین دولت آمریکا و پژوهشگر ارشد مؤسسهٔ هادسون در نیویورک، ترامپ تا کنون نوعی «خط قرمز» پیرامون خارگ ترسیم کرده و عمداً این جزیره را هدف قرار نداده است.
سؤال این است: تا چه مدت؟
به نقل از سایت نشریه تاتس ۱۵ مارس ۲۰۲۶
