خبرگزاری هرانا – در پی حملات هوایی شامگاه ۱۶ اسفند به چند انبار و تأسیسات نفتی در تهران و کرج، آتشسوزی گسترده در مخازن سوخت موجب انتشار حجم زیادی از دود و آلایندهها در آسمان پایتخت شد. همزمان با تداوم آتشسوزیها و هشدار درباره خطرات تنفسی، مقامات از کاهش سهمیه بنزین خبر دادهاند؛ وضعیتی که در شرایط افزایش تلاش برخی شهروندان برای ترک تهران میتواند بر امکان جابهجایی و خروج از شهر تأثیر بگذارد.
به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در شامگاه ۱۶ اسفند مجموعهای از حملات هوایی بخشهایی از زیرساختهای انرژی در استانهای تهران و البرز را هدف قرار داد.
بر اساس تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی و گزارشهای دریافتی، چندین انبار نفت و تأسیسات مرتبط با توزیع سوخت در نقاطی از تهران از جمله محدوده شهران در شمالغرب پایتخت، مناطق اقدسیه و سوهانک در شمال شرق شهر و همچنین تأسیسات نفتی در محدوده شهرری و فردیس کرج دچار انفجار و آتشسوزی گسترده شدند. ستونهای عظیم دود و شعلههای آتش در بسیاری از مناطق تهران قابل مشاهده بود و تا ساعتها پس از حمله، آتشسوزی در برخی مخازن همچنان ادامه داشت. گزارشهای منتشرشده از سوی شهروندان و خبرنگاران نشان میدهد که در پی این آتشسوزیها، آسمان تهران بهطور محسوسی تیره شده و لایهای از دود و ذرات معلق در بخشهای مختلف شهر پراکنده شده است. برخی کاربران شبکههای اجتماعی نیز از بارشی با ذرات سیاهرنگ خبر دادهاند که به گفته آنان بر سطوح خودروها و ساختمانها نشسته است.
در پی این حملات، مقامات ایرانی اعلام کردند که بخشهایی از شبکه انتقال و توزیع فرآوردههای نفتی در استانهای تهران و البرز آسیب دیده است. هرچند میزان دقیق خسارات اعلام نشده، اما همزمان با انتشار تصاویر گسترده از آتشسوزیها، تصمیمهایی برای مدیریت مصرف سوخت در پایتخت اتخاذ شد. استاندار تهران اعلام کرد که سهمیه سوختگیری با کارت شخصی در جایگاهها بهطور موقت از ۳۰ لیتر به ۲۰ لیتر کاهش یافته است. همچنین برای کاهش فشار بر سیستم حملونقل شهری، اعلام شد که متروی تهران بهصورت رایگان و ۲۴ ساعته فعال خواهد بود. این تصمیمها در حالی اتخاذ شد که در روزهای گذشته گزارشهایی از افزایش تلاش شهروندان برای خروج از تهران در پی حملات هوایی منتشر شده بود.
پیامد فوری این حملات، آلودگی شدید هوا در بخشهایی از تهران بود. سوختن حجم زیادی از فرآوردههای نفتی میتواند باعث انتشار ترکیبات هیدروکربنی، ذرات معلق، اکسیدهای گوگرد و اکسیدهای نیتروژن در جو شود؛ ترکیباتی که در صورت تجمع در هوای شهری میتوانند کیفیت هوا را به سرعت به سطحی خطرناک برسانند. مقامات هواشناسی ایران اعلام کردهاند که در ساعات پس از حملات، ترکیبی از دود ناشی از آتشسوزی و ابرهای موجود در آسمان تهران مشاهده شده است. چنین شرایطی میتواند باعث شکلگیری بارشهایی شود که حاوی ترکیبات شیمیایی ناشی از احتراق هستند. برخی هشدارهای منتشرشده در رسانهها نیز به شهروندان توصیه کردهاند که در صورت امکان از ماسکهای محافظ استفاده کنند و تماس مستقیم با بارشهایی که احتمال آلودگی شیمیایی دارند را کاهش دهند.
تهران پیش از این نیز یکی از شهرهایی بوده که بهطور مزمن با مشکل آلودگی هوا مواجه است. افزوده شدن حجم قابل توجهی از دود ناشی از سوختن مخازن نفت میتواند این وضعیت را تشدید کند و جمعیت میلیونی شهر را در معرض خطرات بهداشتی قرار دهد. در کوتاهمدت، استنشاق چنین آلایندههایی میتواند باعث تشدید علائم بیماریهای تنفسی، تحریک چشم و گلو، سردرد و مشکلات تنفسی شود. برای افرادی که از پیش به بیماریهایی مانند آسم، بیماریهای مزمن ریوی یا مشکلات قلبی مبتلا هستند، این شرایط میتواند خطرناکتر باشد. برخی پزشکان در تهران نیز در پیامهایی که از طریق شبکههای اجتماعی منتشر شده، نسبت به افزایش مشکلات تنفسی در میان شهروندان ابراز نگرانی کردهاند. یکی از ساکنان مناطق شمالغرب تهران در این باره به هرانا گفت: «از نیمه شب صدای انفجارها قطع نمیشد. صبح که بیدار شدیم آسمان کاملاً تیره بود و بوی سوختگی در هوا میپیچید.» شهروند دیگری که در شرق تهران زندگی میکند مشاهدات خود را در گفتگو با هرانا اینطور خلاصه کرد: «وقتی باران شروع شد، روی شیشهها و ماشینها ذرات سیاه مینشست. خیلیها میگفتند زیر باران نروید.»
همزمان با نگرانی درباره کیفیت هوا، موضوع دسترسی به سوخت نیز به یکی از دغدغههای شهروندان تبدیل شده است. کاهش سهمیه بنزین و احتمال اختلال در شبکه توزیع سوخت میتواند پیامدهایی فراتر از مدیریت مصرف داشته باشد. در شرایطی که برخی خانوادهها در پی حملات هوایی تلاش میکنند به مناطق امنتر سفر کنند، محدود شدن دسترسی به سوخت ممکن است توانایی آنها برای جابهجایی را کاهش دهد. یکی از رانندگان در تهران در گفتگو با گزارشگر هرانا گفت: «خیلیها میخواهند از شهر خارج شوند، اما صفهای بنزین طولانی شده و معلوم نیست اگر وضعیت ادامه پیدا کند چه اتفاقی میافتد.»
تجربههای ثبتشده در مورد آتشسوزیهای گسترده در تأسیسات انرژی نشان میدهد که چنین حوادثی میتواند پیامدهایی فراتر از اثرات فوری داشته باشد. در موارد مشابه، انتشار حجم زیادی از مواد حاصل از احتراق سوختهای فسیلی گاه باعث آلودگی طولانیمدت هوا، رسوب آلایندهها در خاک و در برخی موارد تأثیر بر منابع آب شده است. این نوع آلودگیها بسته به حجم مواد سوختهشده، مدت زمان ادامه آتشسوزی و شرایط جوی میتواند در کوتاهمدت یا حتی در دورهای طولانیتر بر محیط زیست و سلامت عمومی تأثیر بگذارد.
در همین حال، گزارشهایی که به خبرگزاری هرانا رسیده نشان میدهد که در روزهای اخیر خروج برخی شهروندان از تهران افزایش یافته است. پیشتر نیز سازمان ملل اعلام کرده بود که دستکم صد هزار نفر در پی بمبارانها پایتخت را ترک کردهاند. با این حال، شرایط جدیدی که در پی آسیب به زیرساختهای سوخت ایجاد شده ممکن است این روند را با اختلال مواجه کند. بر اساس گزارشهای دریافتی، برخی شهروندان نگرانند که محدودیت در دسترسی به بنزین و ادامه حملات هوایی، امکان خروج از شهر را دشوارتر کند. در چنین شرایطی، ترکیب نگرانیهای امنیتی، آلودگی شدید هوا و محدودیتهای لجستیکی میتواند فشار بیشتری بر جمعیت شهری وارد کند؛ جمعیتی که بسیاری از آنان در جستوجوی محیطی امنتر برای خود و خانوادههایشان هستند.
