نباید به پسر شاه امید داشت

مردم ایران به همبستگی ما نیاز دارند. اما تکیه بر رضا پهلوی، که از سوی نیروهای راست افراطی حمایت می‌شود، راه درستی نیست.

پس از کشتار بی‌سابقهٔ رژیم ایران با هزاران کشته، قابل درک است که بسیاری آرزوی پایان هرچه زودتر آن را داشته باشند. قابل درک است که بسیاری امید خود را به پسر آخرین شاه ایران ببندند، حتی اگر تنها از سر نبودِ گزینه‌ای دیگر یا به‌عنوان «شرّ کمتر» باشد. و مهم است که با مردم ایران و ایرانیان در تبعید اعلام همبستگی شود — دست‌کم برای آن‌که بدانند تنها نیستند.

با این حال، دلایل خوبی برای نگاه تردیدآمیز به شور و شوق کنونی پیرامون رضا پهلوی وجود دارد. نه فقط به این دلیل که او هرگز از جنایات پدرش فاصله نگرفته است، یا به این دلیل که از سوی نیروهای راست افراطی همچون بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و دولت ترامپ حمایت می‌شود؛ بلکه همچنین به این دلیل که برخی از هوادارانش خود دیدگاه‌هایی به‌شدت ملی‌گرایانه و نژادپرستانه دارند. این امر را می‌توان در شعارهای «مرگ بر چپ‌ها» که در گردهمایی‌های آنان شنیده می‌شود، دید؛ و نیز در این واقعیت که برخی از آنان هنوز به اسطورهٔ آریاییِ برتری قومی — که در دوران پهلوی تبلیغ می‌شد — باور دارند. هرکس که رژیم ملاها را رد می‌کند، الزاماً دموکرات نیست.

دلایل بیشتری برای مخالفت با حملهٔ آمریکا به ایران وجود دارد؛ حمله‌ای که پهلوی خواهان آن است. شواهد بسیاری نشان می‌دهد که «تغییر رژیم» تحمیل‌شده از بیرون می‌تواند پیامدهای فاجعه‌باری برای ایران داشته باشد. ایران با بیش از ۹۰ میلیون جمعیت، یکی از پرجمعیت‌ترین کشورهای جهان است. یک جنگ داخلیِ برانگیخته از بیرون می‌تواند فاجعه‌های کنونی در لیبی (۷.۵ میلیون جمعیت)، افغانستان (حدود ۴۰ میلیون) و عراق (نزدیک به ۵۰ میلیون) را کم‌رنگ جلوه دهد. چنین چیزی را هیچ‌کس نمی‌تواند آرزو کند. و هرکس امید خود را دقیقاً به دونالد ترامپ بسته باشد، احتمالاً خیلی زود ناامید خواهد شد. تشویق معترضان ایرانی به حضور در خیابان و وعدهٔ «کمک» دادن — و سپس رها کردن آنان، همان‌گونه که رخ داد — از سوی او غیرمسئولانه بود. هم‌اکنون نیز در مذاکرات آمریکا با ایران، سخنی از حقوق بشر یا اصلاحات در میان نیست؛ بحث بر سر برنامهٔ هسته‌ای ایران و نفت است.

بله، مبارزهٔ ایرانیان برای آزادی و کرامت انسانی به همبستگی ما نیاز دارد. اما به خیال‌پردازی‌های ساده‌لوحانه و خطرناک دربارهٔ «مرد قدرتمندی» که به‌سادگی رژیم ملاها را کنار بزند، نیازی ندارد. متأسفانه مسئله به این سادگی نیست.

به نقل از تاتس ۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۶

دانیل باکس سردبیر بخش موضوعات در حوزهٔ سیاست دولت در روزنامهٔ تاتس (taz) است. او دربارهٔ سیاست، فرهنگ و جامعه در آلمان می‌نویسد و تاکنون دو کتاب منتشر کرده است: «نگرانی برای غرب» (۲۰۱۵) دربارهٔ نژادپرستی ضد مسلمانان و «فریبندگان مردم» (۲۰۱۸) دربارهٔ گرایش به پوپولیسم راست. کتاب جدید او با عنوان «اشتیاق تازه به چپ» دربارهٔ بازگشت حزب چپ، به‌تازگی در انتشارات گلدمن منتشر شده است.