رئیسجمهور لبنان اسرائیل را به «جنایتهای زیستمحیطی و بهداشتی» متهم میکند. کشاورزان در سوریه و غزه نیز از نابودی مزارعشان شکایت دارند.
ارتش اسرائیل اندکی پیش از آن به سربازان نیروهای حافظ صلح سازمان ملل اطلاع داده بود. یکشنبهٔ هفتهٔ گذشته قرار بود هواپیماهای کوچک بر فراز جنوب لبنان پرواز کنند و مواد شیمیایی بپاشند. ارتش اسرائیل (IDF) نگفت چه چیزی قرار است پاشیده شود، اما به سربازان سازمان ملل توصیه کرد بهتر است «پناه بگیرند».
کلاهآبیها تمام گشتهای برنامهریزیشده در مرز با اسرائیل را لغو کردند. روز یکشنبه هواپیماهای کوچک آمدند و در نزدیکی شهرک عیطا الشعب، که تنها دو کیلومتر با مرز فاصله دارد، مواد شیمیایی پاشیدند. چند روز پیش از آن نیز در شبکههای اجتماعی تصاویری از هواپیماهای مشابه دیده شده بود که در نزدیکی شهر قنیطره در سوریه، در مجاورت بلندیهای جولان که اسرائیل برخلاف حقوق بینالملل اشغال کرده، مایعاتی را میپاشیدند. ارتش اسرائیل خود بهطور علنی دربارهٔ این پروازها اظهار نظری نکرد.
پس چه چیزی پاشیده میشود؟ و چرا؟
وزارت کشاورزی لبنان کارکنانی را به جنوب اعزام کرد تا از منطقهٔ آسیبدیده نمونهبرداری کنند. اواخر هفتهٔ گذشته این وزارتخانه اعلام کرد مادهٔ پاشیدهشده علفکش «گلیفوسات» بوده که غلظت آن در برخی نمونهها «حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد بیش از مقادیر معمول» است.
ژوزف عون، رئیسجمهور لبنان، از «جنایتهای زیستمحیطی و بهداشتی» و نقض حاکمیت لبنان سخن گفت. او اعلام کرد «تمام اقدامات حقوقی و دیپلماتیک لازم برای مقابله با این تجاوز» انجام خواهد شد. لبنان قصد دارد شکایتی به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کند.
گلیفوسات بهعنوان علفکش از سوی شرکت شیمیایی آمریکایی مونسانتو به بازار عرضه شد که اکنون توسط بایر خریداری شده است. این ماده دهههاست بحثبرانگیز است. آژانس بینالمللی پژوهش سرطان وابسته به سازمان جهانی بهداشت (WHO) آن را «احتمالاً سرطانزا برای انسان» طبقهبندی میکند. در مقابل، آژانس حفاظت محیطزیست آمریکا و سازمان ایمنی مواد غذایی اروپا به این نتیجه رسیدهاند که احتمالاً خطری برای انسان از نظر سرطان وجود ندارد.
اما تأثیر گلیفوسات بر طبیعت روشن است: کشاورزان معمولاً از آن برای نابود کردن تمام علفهای هرز پیش از کشت استفاده میکنند. این یک علفکش فراگیر است، یعنی تمام گیاهانی را که با آن سمپاشی شوند از بین میبرد. کشاورزی برای بیشتر ساکنان جنوب لبنان منبع اصلی درآمد است: در این منطقه زیتون، تنباکو و در نزدیکی ساحل مرکبات، موز و آووکادو کشت میشود. بخشهای بزرگی از اراضی کشاورزی در دو سال گذشته بر اثر حملات اسرائیل نابود شده است.
پس از حملهٔ تروریستی حماس در ۷ اکتبر، شبهنظامیان حزبالله لبنان در همبستگی با حماس شروع به شلیک هزاران موشک به شمال اسرائیل کردند که دستکم ۷۰ نفر کشته شدند.
در پاییز ۲۰۲۴ اسرائیل به شدت پاسخ داد، حسن نصرالله رهبر حزبالله را کشت و بخشهایی از جنوب لبنان را اشغال کرد. حدود ۴۰۰۰ نفر کشته و بیش از ۱٫۲ میلیون نفر آواره شدند. از پایان ۲۰۲۴ توافق آتشبسی برقرار است که خلع سلاح حزبالله را پیشبینی میکند. در جنوب کشور، به گفتهٔ ارتش لبنان، این روند تا حد زیادی کامل شده، اما در دیگر مناطق حزبالله میخواهد موشکها و سلاحهای خود را حفظ کند. مذاکره فقط در صورتی مطرح است که اسرائیل از پایگاههای خود در خاک لبنان عقبنشینی کند. اسرائیل برعکس میگوید: عقبنشینی تنها پس از خلع سلاح کامل صورت میگیرد و تقریباً هر روز جنوب لبنان هدف حمله قرار میگیرد.
دولت بنیامین نتانیاهو ظاهراً قصد دارد منطقهای حائل ایجاد کند. بر اساس این طرح، در نوار ده کیلومتری در امتداد مرز نباید هیچ غیرنظامی زندگی کند. بیشتر خانههای آنجا همین حالا هم ویران شدهاند و هر کس خانهاش را بازسازی کند باید انتظار حملهٔ اسرائیل را داشته باشد.
آیا اکنون قرار است گلیفوسات نیز معیشت مردم را نابود کند و هرگونه بازگشت را بیمعنا سازد؟
وزارت کشاورزی لبنان میگوید پاشیدن این مواد شیمیایی «به منابع طبیعی آسیب شدید وارد کرده و معیشت کشاورزان را تضعیف کرده است»؛ افزون بر «خطرات بالقوه برای سلامت انسان و محیط زیست، برای آب، خاک و کل زنجیرهٔ غذایی».
آزمایش جهت باد با سوزاندن لاستیک خودرو
در دو سال گذشته اسرائیل در مناطق مرزی از بمبهای فسفری نیز استفاده کرده بود که باعث سوختن باغهای وسیع زیتون و محروم شدن هزاران کشاورز از منبع درآمدشان شد. سازمان «یورو-مد مانیتور حقوق بشر» میگوید پاشیدن گلیفوسات در جنوب لبنان «را نمیتوان جدا از سیاست زمین سوختهای دانست که ارتش اسرائیل دنبال میکند. این بخشی از الگوی تخریب سیستماتیک اراضی کشاورزی است، از جمله سوزاندن حدود ۹۰۰۰ هکتار با استفاده از فسفر سفید و مهمات آتشزا».
اسرائیل در غزه بیش از ده سال پیش نیز پاشیدن گلیفوسات را آغاز کرده بود. در آن زمان ارتش اسرائیل شرکتهای خصوصی را مأمور کرد در امتداد مرز غزه گلیفوسات بپاشند، زیرا خود حریم هوایی اجازهٔ پرواز نداشت.
بر اساس تحقیقی از مؤسسهٔ «فورنزیک آرکیتکچر»، ارتش پیش از سمپاشی با سوزاندن لاستیک خودرو جهت باد را آزمایش میکرد؛ هرگاه باد به سوی غزه میوزید، عملیات پاشش انجام میشد. طبق گزارش روزنامهٔ اسرائیلی هاآرتص، بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ حدود ۱۴۰۰ هکتار از مزارع اسفناج، بامیه، ذرت، جعفری، گندم، نخود و جو نابود شد. شش فلسطینی با کمک یک سازمان اسرائیلی درخواست غرامت کردند. وزارت دفاع این شکایتها را رد کرد: نخست اینکه دولت مسئول خسارتهایی که به ساکنان نوار غزه وارد میشود نیست؛ دوم اینکه سمپاشی بهدلیل ضرورت عملیاتی ناشی از فعالیتهای تروریستی دشمن در آن منطقه انجام شده و بنابراین یک اقدام جنگی محسوب میشود که دولت را از پرداخت غرامت مصون میکند.
به نقل از زوددویچه سایتونگ (Süddeutsche Zeitung ) ۸ فوریهٔ ۲۰۲۶
