گزارش از آنکارا و هامبورگ: شبنم آرسو و آنا-سوفی اشنایدر
چگونه اپوزیسیون ترکیه برای بقا میجنگد
به نقل از اشپیگل آنلاین
Mon 25 05 2026
پلیس ترکیه با گاز اشکآور، رهبر برکنارشدهٔ اپوزیسیون، «اوزگور اوزل»، را از مقر حزب جمهوریخواه خلق (CHP) بیرون راند. اکنون این حزب در آستانهٔ فروپاشی قرار دارد و رئیسجمهور «رجب طیب اردوغان» ممکن است از این وضعیت سود ببرد. با این حال، اوزل عقبنشینی نمیکند.
«اوزگور اوزل» روز یکشنبه یک پیام ویدئویی موقتاً پایانی را از مقر بزرگترین حزب اپوزیسیون ترکیه، حزب جمهوریخواه خلق (CHP)، منتشر کرد. در حالی که صدها نیروی پلیس به محوطه در آنکارا نزدیک میشدند، رئیس حزب ــ که بهطور قضایی و خلاف قانون اساسی برکنار شده بود ــ در طبقه دوازدهم ساختمان در برابر دوربین قرار گرفت. در پسزمینه، تندیس بنیانگذار جمهوری ترکیه «مصطفی کمال آتاتورک» دیده میشد و در پیشزمینه پیام روشن اوزل: «جرم ما این است که پس از ۴۷ سال، دوباره حزب را به حزب اول کشور تبدیل کردیم. ما مورد حمله قرار گرفتهایم.» این ویدئو را او در پلتفرم «ایکس» منتشر کرد.
در همان روز، ویدئوها و تصاویر متعددی منتشر شد که احتمالاً مدتها در ترکیه بازتاب خواهد داشت: اوزل و هوادارانش با چیدن صندلیها و موانع فلزی، ورودیهای مقر حزب را مسدود کرده بودند. اما این موانع در برابر نیروی پلیس دوام چندانی نیاورد. از ساعات اولیه صبح، نیروهای امنیتی در محل مستقر شده بودند تا برای تخلیه ساختمان آماده شوند. هنگام یورش به ساختمان، از گاز اشکآور استفاده شد و بنا بر گزارشها، گلولههای پلاستیکی نیز شلیک شد. در نهایت، اوزل ساختمان را ترک کرد؛ احتمالاً برای جلوگیری از بازداشت. بیرون از ساختمان، هوادارانش از او با تشویق استقبال کردند. اکنون CHP برای بقا میجنگد.
در ظاهر، این بحران بر سر یک اختلاف داخلی حزبی است، اما در کاخ ریاستجمهوری بهخوبی از آن بهرهبرداری میشود. «رجب طیب اردوغان» تلاش میکند با استفاده از دستگاه قضایی نزدیک به دولت، اپوزیسیون را بهطور نظاممند تضعیف کرده و قدرت خود را حفظ کند.
روز پنجشنبه، یک دادگاه حکم برکناری اوزل و دیگر اعضای رهبری CHP را صادر کرد. قاضی این حکم را برخلاف تصمیم قبلی صادر کرد که شکایت را رد کرده بود. در آن زمان استدلال دادگاه این بود که مرجع رسیدگی، دادگاه نیست و این پرونده در حوزهٔ شورای عالی انتخابات قرار میگیرد، زیرا اتهامات مربوط به امور داخلی حزب است. در انتخابات رهبری حزب در کنگرهٔ اکتبر ۲۰۲۳، اتهام پرداخت رشوه مطرح شده است؛ انتخاباتی که در آن اوزل در رقابتی تنگاتنگ «کمال قلیچداراوغلو» را شکست داد. گفته میشود رأیها خریداری شدهاند، اما هیچ مدرکی ارائه نشده است. شورای عالی انتخابات نتیجه را تأیید کرده بود و طبق قانون اساسی پس از مهلت اعتراض، قابل لغو نیست. با این حال، شکایت از سوی جناح قلیچداراوغلو و پس از پایان مهلت قانونی مطرح شد.
در این میان، حزب جمهوریخواه خلق پس از یک پیروزی تاریخی در انتخابات شهرداریها، تحت رهبری جدید، قدرت گرفته بود؛ امری که اردوغان را به این جمعبندی رساند که حزب حاکم او (AKP) دیگر بهسختی میتواند اپوزیسیون را شکست دهد.
از آن زمان، این حزب بهطور فزایندهای در گفتمان رسمی به «جرمانگاری» کشیده شده است. «اکرم اماماوغلو»، شهردار استانبول و جدیترین رقیب اردوغان، بیش از یک سال است در بازداشت موقت به سر میبرد. موجهای بازداشت دیگری نیز در اطراف حزب رخ داده است. اتهامات همواره مشابهاند: فساد. برکناری رهبری CHP اکنون مرحلهای تازه از این تشدید تنش است. دادگاه در اقدامی بحثبرانگیز، «کمال قلیچداراوغلو» را بهعنوان رئیس موقت حزب منصوب کرد.
یک رقیب مطلوب برای اردوغان
این ۷۷ ساله (کمال قلیچداراوغلو) از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ رهبری حزب جمهوریخواه خلق (CHP) را بر عهده داشت. در این مدت، او بهعنوان سیاستمداری شناخته شد که پیدرپی شکست میخورد. او در نهایت در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۳ نیز در برابر اردوغان شکست خورد. رئیسجمهور میداند که در برابر قلیچداراوغلو و اپوزیسیونی تحت رهبری او میتواند پیروز شود.
به ابتکار قلیچداراوغلو، روز یکشنبه نیز تخلیهٔ مقر CHP انجام شد؛ جایی که رهبری برکنارشده روزها در آن نگهبانی میداد. «به نظر من عدالت اجرا شده است»، یوسف ضیا قلیچداراوغلو، برادر کمال قلیچداراوغلو که در تونجلی زندگی میکند، روز یکشنبه در تماس تلفنی با اشپیگل گفت. اما این نظر احتمالاً در ترکیه نظر اکثریت نیست. در داخل حزب، قلیچداراوغلو بهعنوان «خائن» شناخته میشود. بسیاری در کشور او را همدست میدانند؛ کسی که به رئیسجمهور کمک میکند اپوزیسیون را مطابق خواست خود شکل دهد.
پیش از یورش به مقر حزب، قلیچداراوغلو و اوزل روز شنبه با یکدیگر تلفنی گفتوگو کرده بودند. اوزل امیدوار است که یک کنگرهٔ سریع حزبی برگزار شود. از سال ۲۰۲۳ تاکنون، نمایندگان حزب سه بار او را بهعنوان رهبر انتخاب کردهاند و یک رأیگیری جدید احتمالاً دوباره به سود او تمام خواهد شد. در مقابل، قلیچداراوغلو به نظر میرسد در پی زمانکشی است. سخنگوی او پیشنهاد کرده که کنگرهٔ حزب چند ماه دیگر برگزار شود. «برک اسن»، استاد علوم سیاسی در استانبول، به رسانهٔ «Turkey Recap» گفته است که انتظار دارد قلیچداراوغلو تا کنگرهٔ بعدی حزب، ساختارهای درونی CHP را از مخالفانش پاکسازی کند. در نتیجه، فضای مانور برای اوزل و حامیانش بسیار محدود شده است.
قلیچداراوغلو روز یکشنبه گفته است: «در برابر کسانی که از دستورها سرپیچی میکنند، اقدامات لازم انجام خواهد شد.» او همچنین وکلای جدیدی برای حزب منصوب کرده است. این وکلا نخستین اقدامشان پس گرفتن فرجامخواهیای بود که حزب علیه حکم روز پنجشنبه در دیوان عالی ارائه کرده بود. در نتیجه، گزینههای زیادی برای اوزل و حامیانش باقی نمانده است.
شورای عالی انتخابات پیشتر اعلام کرده بود که صلاحیت رسیدگی ندارد و در نتیجه، عملاً اقتدار خود را زیر سؤال برده است. با این حال، اوزل روز شنبه بهعنوان رئیس فراکسیون پارلمانی انتخاب شد. به گفتهٔ حامیانش، ۹۵ نفر از ۹۶ نمایندهٔ حاضر به او رأی دادند و یک رأی باطل بود. او با این اقدام تلاش میکند مشروعیت خود را حفظ کند. او همچنین اعلام کرده که مبارزه برای ریاستجمهوری را «تا آخر» ادامه خواهد داد.
یکی از گزینهها، تشکیل یک حزب جدید است. اما چنین اقدامی پرریسک است؛ نه تأمین مالی آن تضمینشده است و نه یک حزب تازه میتواند از ساختارهای جاافتادهٔ حزب جمهوریخواه خلق که بیش از ۱۰۰ سال قدمت دارد بهره ببرد. افزون بر این، قلیچداراوغلو ممکن است در نهایت بتواند بخشی از آرای مهم را از اردوگاه اوزل بگیرد.
سه دانشجو در گفتوگو با اشپیگل گفتهاند: «دیگر فقط مسئلهٔ CHP نیست—این یک حملهٔ مستقیم به دموکراسی و جمهوری است.» آنها در آخر هفته برای حمایت از اوزل و رهبری حزب مقابل مقر CHP تجمع کرده بودند.
«طرحی برای حذف بزرگترین حزب اپوزیسیون»
خود حزب نیز نسبت به پایان دموکراسی در کشور هشدار میدهد. «سزگین تانریکولو»، یکی از معاونان رئیس CHP، به اشپیگل گفته است: «دورهای در ترکیه که احزاب سیاسی بتوانند بر اساس انتخابات آزاد و با ارادهٔ خود در انتخابات شرکت کنند، به پایان رسیده است.»
به گفتهٔ او، دولت در حال اجرای «طرحی حسابشده برای حذف بزرگترین حزب اپوزیسیون» و ایجاد «اقتدارگرایی کامل» است. «ناچو سانچز آمور»، گزارشگر ترکیه در پارلمان اروپا، نیز در شبکهٔ ایکس نوشته است که دولت در حال پیشبرد چنین طرحی است.
انتخابات بعدی ریاستجمهوری ترکیه طبق برنامه در سال ۲۰۲۸ برگزار میشود. بر اساس قانون اساسی، اردوغان نباید دوباره نامزد شود؛ مگر آنکه انتخابات زودهنگام برگزار شود. در آن صورت، راه برای او باز خواهد بود. در حال حاضر نشانههایی وجود دارد که ممکن است انتخابات در پاییز ۲۰۲۷ برگزار شود.
در این میان، چهرههای امیدبخش CHP ممکن است از حزب جدا شده و با یک نامزد مستقل وارد رقابت شوند. اوزل در روز یکشنبه نشان داد که قصد تسلیم شدن ندارد. با وجود باران شدید و حضور گسترده پلیس، او پس از تخلیهٔ مقر حزب بهسوی پارلمان حرکت کرد؛ همراه با شمار زیادی از هوادارانش.
او اعلام کرد که مبارزه باید در خیابان ادامه یابد. این هفته اما با تعطیلات مذهبی همراه است و فضای سیاسی ترکیه موقتاً آرام خواهد شد؛ بسیاری از مردم در تعطیلات قربان در کنار خانوادههای خود خواهند بود.
تصاویری از اوزل خیسشده زیر باران، با مشتهای گرهکرده در حالی که بر روی یک خودروی زرهی پلیس بالا میرود، احتمالاً همچنان در رسانهها پخش خواهد شد؛ تصاویری که میتوانند به نمادی از مبارزهٔ اپوزیسیون ترکیه علیه آنچه «پایان دموکراسی» مینامد تبدیل شوند.
به نقل از اشپیگل آنلاین ۲۵ مه ۲۰۲۶
|
|