آنچه تاکنون درباره آتشبس میان آمریکا و ایران معلوم شده است
(یک نگاه اجمالی)
Thu 9 04 2026
رئیسجمهور آمریکا و وزیر خارجه ایران آتشبسی میان دو کشور را تأیید کردهاند. قرار است در پایان هفته گفتوگوهایی انجام شود.
نویسنده: سارا کولر
رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، از اعلام یک آتشبس دو هفتهای با ایران خبر داد. وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، نیز این موضوع را تأیید کرد. قرار است مذاکراتی در پی آن انجام شود. واکنشها در سیاست بینالمللی با خوشبینی محتاطانه همراه بوده است.
تا کنون چه چیزهایی درباره شرایط این آتشبس معلوم شده است؟ و گام بعدی چیست؟ مهمترین پرسشها:
مروری بر همه پرسشها:
آتشبس از چه زمانی اجرا میشود؟
آتشبس در کجا اجرا خواهد شد؟
آیا حملات از قبل متوقف شدهاند؟
چه شرایطی برای مذاکرات وجود دارد؟
چه نوع گفتوگوهایی برنامهریزی شده است؟
اکنون چه اتفاقی خواهد افتاد؟
واکنش جهان چیست؟
آتشبس از چه زمانی اجرا میشود؟
زمان دقیق آغاز آتشبس میان آمریکا و ایران هنوز بهطور صریح اعلام نشده است. دونالد ترامپ ابتدا اعلام کرده بود که ارتش آمریکا حملات خود علیه ایران را متوقف خواهد کرد، مشروط بر اینکه ایران نیز تنگه مهم هرمز را برای عبور کشتیها باز کند. هنوز مشخص نیست که آیا این شرط محقق شده است یا نه.
چند ساعت پس از توافق، رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که این تنگه بهدلیل حملات اسرائیل به لبنان دوباره بسته شده است. همچنین سپاه پاسداران ایران نسبت به وجود مینهای دریایی هشدار داد.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، اطلاعات آمریکا درباره آتشبس را تأیید کرد. او همچنین اعلام کرد که تنگه هرمز دوباره باز خواهد شد، اما این موضوع را مشروط به توقف حملات علیه ایران دانست. او نیز زمان مشخصی اعلام نکرد.
دولت پاکستان که گفته میشود نقش تعیینکنندهای در میانجیگری این توافق داشته، از اجرای فوری آتشبس سخن گفت. دولت اسرائیل نیز با توقف درگیریها موافقت کرد، اما زمانی برای آن اعلام نکرد. بنا به گفته رئیسجمهور آمریکا، مدت این آتشبس دو هفته خواهد بود.
آتشبس در کجا اجرا خواهد شد؟
این موضوع نیز هنوز بهطور کامل روشن نیست. همه طرفها – ایران، آمریکا، اسرائیل و پاکستان بهعنوان میانجی – تاکنون از آتشبسی در ایران سخن گفتهاند. آمریکا و اسرائیل که در پایان فوریه به ایران حمله کرده بودند، با این آتشبس موافقت کردند و بنابراین انتظار میرود که این آتشبس در ایران و اسرائیل اجرا شود.
اینکه آیا کشورهای حوزه خلیج فارس که هدف حمله قرار گرفتهاند نیز در این توافق گنجانده شدهاند یا نه، بهطور صریح بیان نشده است. با این حال، در صورت توقف حملات از سوی آمریکا و ایران، احتمالاً حملات به این کشورها نیز متوقف خواهد شد.
هنوز مشخص نیست که آیا آتشبس به کل خاورمیانه گسترش خواهد یافت یا نه. پاکستان اعلام کرده بود که لبنان نیز در این آتشبس گنجانده شده است. مقامهای دولت آمریکا نیز گفته بودند که ارتش اسرائیل از این آتشبس پیروی خواهد کرد.
با این حال، دفتر نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، این موضوع را که آتشبس شامل لبنان میشود تکذیب کرد. ارتش اسرائیل نیز اعلام کرد که حملات در لبنان ادامه دارد.
آیا حملات از قبل متوقف شدهاند؟
گزارشها درباره ادامه یا توقف حملات نیز متناقض است. در شب پنجشنبه، روزنامه نیویورک تایمز گزارش داد که ارتش آمریکا حملات خود را از قبل متوقف کرده است. در مقابل، پایگاه خبری آمریکایی آکسیوس گزارش داد که ارتش آمریکا میخواهد منتظر باز شدن تنگه هرمز بماند.
ایران نیز روز چهارشنبه بار دیگر از وقوع انفجارهایی در خلیج فارس خبر داد.
اسرائیل پس از اعلام آتشبس نیز از شلیک دوباره موشکها خبر داد. همچنین در کشورهای عربستان سعودی، بحرین، کویت، قطر و امارات متحده عربی در شب پنجشنبه دوباره آژیر خطر به صدا درآمد و گفته شد که در طول روز نیز پهپادهای ایرانی رهگیری شدهاند.
ارتش اسرائیل همچنان به حملات خود در جنوب لبنان ادامه میدهد و حتی آنها را تشدید کرده است. بنا بر اعلام نیروهای دفاع مدنی لبنان، بیش از ۲۵۰ نفر کشته شدهاند. از پایتخت لبنان، بیروت، شدیدترین حملات از زمان آغاز جنگ میان اسرائیل و شبهنظامیان حزبالله گزارش شده است.
لبنان یک روز عزای عمومی اعلام کرد.
چه شرایطی برای مذاکرات تعیین شده است؟
ایالات متحده بازگشایی تنگه هرمز را شرط آتشبس قرار داده است. ترامپ در یک پیام آنلاین نوشت که آماده است «بمباران و حمله به ایران را برای یک دوره دو هفتهای متوقف کند»، مشروط بر اینکه «جمهوری اسلامی ایران با بازگشایی کامل، فوری و امن تنگه هرمز موافقت کند».
ترامپ همچنین نوشت که مذاکرات آمریکا با ایران باید بر اساس یک پیشنهاد ارائهشده از سوی ایران ادامه یابد. او نوشت:
«ما یک پیشنهاد دهبندی از ایران دریافت کردهایم و معتقدیم این طرح میتواند پایهای قابل اتکا برای مذاکرات باشد.»
او افزود:
«تقریباً همه اختلافات قبلی میان ایالات متحده و ایران حل شدهاند، اما یک دوره دو هفتهای امکان تدوین و نهایی کردن توافق را فراهم خواهد کرد.»
محتوای این طرح هنوز بهطور رسمی منتشر نشده است. با این حال، برخی خبرگزاریهای ایرانی اطلاعاتی درباره آن منتشر کردهاند که بخشی از آن نیز در رسانههای آمریکایی بازتاب یافته است. بر اساس این گزارشها، در این طرح آمده است که:
ایران کنترل تنگه هرمز را حفظ کند،
اجازه غنیسازی اورانیوم داشته باشد،
آمریکا نیروهای خود را از پایگاههای نظامی منطقه خارج کند،
تحریمهای ایران لغو شوند،
موضوع پرداخت غرامت مطرح شود،
و قطعنامههای شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی لغو شوند.
درباره اینکه آیا ایران در این طرح متعهد میشود هرگز سلاح هستهای تولید نکند یا نه، گزارشها متفاوت است. بسیاری از این موارد پیشتر از سوی آمریکا رد شده بودند. در حال حاضر امکان راستیآزمایی این اطلاعات وجود ندارد.
ترامپ چند ساعت پس از اعلام آتشبس در پلتفرم خود نوشت که آمریکا و ایران بهطور مشترک اورانیوم مدفونشده را بازیابی خواهند کرد. او همچنین نوشت: «هیچگونه غنیسازی اورانیومی وجود نخواهد داشت.» ایران تاکنون این موضوع را تأیید نکرده است.
چه گفتوگوهایی برنامهریزی شده است؟
طبق اعلام ایران، قرار است گفتوگوهای میان آمریکا و ایران روز جمعه در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، آغاز شود. با این حال، آمریکا آخرین بار از برگزاری مذاکرات در روز شنبه خبر داده است.
ترامپ و عراقچی هر دو از نخستوزیر پاکستان شهباز شریف و فرمانده ارتش پاکستان عاصم منیر بهعنوان میانجیهای مذاکرات آینده نام بردند. گفته میشود این دو نفر نقش مهمی در دستیابی به آتشبس داشتهاند. به گفته مقامات پاکستانی، اقدامات امنیتی لازم برای این مذاکرات در حال انجام است.
هنوز مشخص نیست مذاکرات با چه ترکیبی از طرفها برگزار خواهد شد. گفته میشود معاون رئیسجمهور آمریکا، جیدی ونس، ریاست هیئت آمریکایی را بر عهده خواهد داشت. همچنین جرد کوشنر، داماد ترامپ، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه، نیز احتمالاً در این مذاکرات حضور خواهند داشت.
طبق اعلام پاکستان، ممکن است نمایندگانی از عربستان سعودی، ترکیه و مصر نیز در مذاکرات شرکت کنند.
اینکه آیا جنگ با آتشبس پایان مییابد، به نتیجه این مذاکرات بستگی دارد. رئیس مجلس ایران، محمدباقر قالیباف، روز چهارشنبه گفته بود که برخی موضوعات اصلی پیشنهاد دهبندی حتی پیش از آغاز مذاکرات نیز نقض شدهاند. او از ورود یک پهپاد به حریم هوایی ایران و همچنین مخالفت آمریکا با حق ایران برای غنیسازی اورانیوم بهعنوان نمونه یاد کرد.
اکنون چه اتفاقی خواهد افتاد؟
ترامپ توافق آتشبس را یک «پیروزی کامل و مطلق» برای آمریکا توصیف کرد. او به خبرگزاری AFP گفت: «صد درصد، بدون هیچ تردیدی.» او همچنین از «روزی بزرگ برای صلح جهانی» سخن گفت.
پیش از اعلام آتشبس، دموکراتهای آمریکا خواستار برکناری ترامپ شده بودند و او را به تشدید جنگ با ایران متهم میکردند. ترامپ پیشتر حتی هشدار داده بود که «امشب یک تمدن کامل نابود خواهد شد و هرگز باز نخواهد گشت.»
چند ساعت پس از اعلام آتشبس، ترامپ همچنین اعلام کرد که آمریکا بر کالاهای وارداتی از کشورهایی که به ایران سلاح میدهند، تعرفه ۵۰ درصدی اعمال خواهد کرد. هنوز مشخص نیست این سیاست چگونه اجرا خواهد شد و شامل چه کشورهایی میشود.
ترامپ همچنین اعلام کرد که نیروهای نظامی آمریکا در اطراف ایران همچنان مستقر خواهند ماند. او نوشت:
«همه کشتیها، هواپیماها و نیروهای نظامی آمریکا، بههمراه مهمات و سلاحهای اضافی و هر آنچه برای تعقیب و نابودی یک دشمن که پیشتر نیز بهشدت تضعیف شده لازم باشد، در داخل و اطراف ایران باقی خواهند ماند تا زمانی که توافق واقعی بهطور کامل اجرا شود.»
وزیر دفاع آمریکا نیز جنگ علیه ایران را پیروزی توصیف کرد. ایران نیز این توافق را بهعنوان پیروزی خود معرفی کرده است. درباره اقدامات بعدی دولت ایران هنوز اطلاعاتی منتشر نشده است.
واکنش جهان چیست؟
در سطح بینالمللی، بسیاری از کشورها از آتشبس استقبال کردهاند. در عین حال، چندین رهبر کشورها بار دیگر از جنگ انتقاد کردند. رئیسجمهور فرانسه، امانوئل مکرون، خواستار گسترش آتشبس به لبنان شد.
اعلام احتمال بازگشایی تنگه هرمز نیز واکنشهای مثبتی بهدنبال داشت. صدراعظم آلمان، فریدریش مرتس، اعلام کرد که آلمان در تأمین امنیت این آبراه مشارکت خواهد کرد. او گفت:
«آلمان بهشیوهای مناسب به تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز کمک خواهد کرد.»
با وجود اینکه بازگشایی تنگه هنوز تأیید نشده، بازارها واکنش نشان دادهاند. قیمت نفت بهشدت کاهش یافت، زیرا انتظار میرود کمبودها بهزودی برطرف شوند. با این حال، قیمت سوخت در آلمان همچنان افزایش یافت.
در عین حال، بازارهای بورس نیز واکنش مثبت نشان دادند. پس از اعلام آتشبس، شاخصهای بورس در شرق آسیا بهشدت افزایش یافتند. در آلمان نیز شاخص دکس در آغاز معاملات تقریباً پنج درصد رشد کرد. بورسهای پاریس، میلان و لندن نیز با افزایش قیمت سهام روبهرو شدند.
با استفاده از گزارشهای خبرگزاریهای dpa، AFP، Reuters و AP
به نقل از سایت هفتهنامه دی سایت (آلمان) ۹ آوریل ۲۰۲۶