آنا یونگن
عبادتگاههای خالی: آیا بهزودی تنها دعا کردن کارساز خواهد بود؟
مطالعهای درباره سکولارشدن
Fri 13 02 2026
یک مطالعه تازه نشان میدهد که اهمیت دین رو به کاهش است — حتی در کانونهای سنتی ایمان مسیحی و در کشورهای مسلمان.
هرچه میگذرد، شمار بیشتری از مردم از دین روی برمیگردانند؛ آنچنان گسترده که حتی دتلف پولاک، جامعهشناس دین، را نیز شگفتزده کرده است. او که خود در شمار نویسندگان مطالعات تازهای با عنوان «دینِ مدرنیته» است، کاهش دینداری در کانونهای سنتی مذهب، مانند لهستان، را بهعنوان یک نمونه ذکر میکند. تا همین چند سال پیش، لهستان کشوری بهشدت کاتولیک بود؛ دو سوم مردم به آموزههای کلیسای کاتولیک روم باور داشتند. اکنون این رقم به حدود یکسوم جمعیت کاهش یافته است. پولاک میگوید: «آنچه در لهستان رخ داده، فروپاشیای زمینلغزشی در دینداری است.»
شتابگرفتنِ سکولارشدن
روند سکولارشدن از پایان دهه ۱۹۶۰ در اروپا و ایالات متحده آغاز شده است. اما در پانزده سال گذشته، این فرایند بهطور چشمگیری شتاب گرفته است. به گفته پولاک، دلایل گوناگونی در کار است: «مسئله اصلی نه ردّ دین، بلکه این است که توجه مردم از دین منحرف شده و چیزهای دیگری را مهمتر میدانند.» به بیان دیگر، لیبرالیزهشدن و فردیشدنِ جامعه، آزادی انتخاب بیشتری به فرد میدهد. پولاک از خودتحققبخشی خانوادگی و شغلی، اوقات فراغت، مصرف و مشارکت مدنی نام میبرد و میگوید: «در گذشته دین در همه این حوزهها نقشی داشت. اما امروز میتوان همه اینها را بدون دین نیز انجام داد. دین به حاشیه رانده میشود.»
«دولتِ خدا» و از دستدادنِ مؤمنان
با این حال، در برخی کشورها دلایل خاصی وجود دارد که چرا مردم از دین فاصله میگیرند. پولاک به ایران اشاره میکند: جمهوری اسلامی ایدئولوژی دینی خود را با روشهای اقتدارگرایانه تحمیل میکند—«با شکنجه، سرکوب و اعمال فشار». از اینرو، مردم نهتنها رژیم، بلکه اسلام را نیز طرد میکنند. به این ترتیب، «دولتِ خدا» مؤمنان خود را از دست میدهد. بنا بر برخی منابع، تنها ۳۰ تا ۴۰ درصد جمعیت خود را مسلمان میدانند. در هیچ جای خاورمیانه، جمعیت غیرنظامی تا این اندازه سکولار نیست که در این دولتِ خودخوانده دینی دیده میشود؛ حال آنکه ایران در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ کشوری عمیقاً مذهبی بود.
فراریدادنِ میانهروها توسط انجیلیها
پدیدهای جالب در ایالات متحده نیز قابل مشاهده است: حدود ۲۰ درصد جمعیت را مسیحیان انجیلی تشکیل میدهند که در موضوعات اجتماعی-سیاسی مانند همجنسگرایی یا سقط جنین دیدگاههایی محافظهکارانه دارند. انجیلیها از نظر سیاسی، بهویژه در دوران ریاستجمهوری ترامپ، نفوذ فزایندهای یافتهاند. اما همزمان، این همپیمانی به واکنشی معکوس انجامیده است: بسیاری از افرادِ صرفاً معتدل در دینداری، بهکلی از دین فاصله میگیرند. پولاک میگوید: «دقیقاً به این دلیل که شیوه دینداری انجیلیها برایشان آزاردهنده است؛ و به همین سبب، از دین بهطور کلی فاصله میگیرند».
خدا هنوز نمرده است
امروزه نزدیک به یکسوم جمعیت ایالات متحده خود را بدون وابستگی مذهبی معرفی میکنند. «در قرن بیستم، سهم افرادِ بدون وابستگی مذهبی همواره در محدوده درصدهای تکرقمی بود—بنابراین حتی در کانون مذهبیای مانند آمریکا نیز شاهد دگرگونیای عمیق هستیم.»
در سراسر جهان، اهمیت دین بهسرعت رو به کاهش است. هرچه میگذرد، افراد بیشتری علاقه کمتری به هر خدایی—به هر نامی—نشان میدهند. با این همه، باورهای دینی هنوز از میان نرفتهاند: همچنان اکثریت جمعیت جهان خود را دیندار میدانند.
به نقل از بخش فرهنگ رادیو SRF سوئیس به تاریخ 22 یولی 2027
|
|