دومین دارنده گاز جهان ؛ گران می خرد ، ارزان می فروشد
بازی هندی ها با صلح ایرانی
علی خرد پیر
حافظه كوتاه مدت توده ها سبب شده تا
عملكرد پراگماتیستی در دولت های ایران محبوبیت یابد . هر چه این حافظه كوتاه تر
باشد ، تغییر مواضع و سیاست گذاری ها و حتی تغییر استراتژی سریع تر روی می دهد .
زمان زیادی از زمستان سخت 86 نگذشته است . زمستانی كه در اقصی نقاط كشور به ویژه
شمال و شمال غرب مردم در اوج سرمایی كه به گفته دولتمردان در نیم قرن گذشته بی
سابقه بوده است ، بدون سوخت كافی شب و روز سر كردند . از این اتفاق در وقت وقوع به
اندازه ای که می شد گفته شد و همه گرفتاری ملت جز از سر قطع صادرات روزانه 25 میلیون
مترمكعب گاز از تركمنستان به مرزهای سبز شمال ایران نبود .
تركمن ها كه پیش از آن هم در صادرات
گاز خود به همسایه جنوبی پیمان شكسته بودند ، سال گذشته پس از تهدیدی كه از سوی
طرف مقابل جدی گرفته نشد ، شیر گاز را به سوی ایرانیان بستند .
غلامحسین نوذری وزیر نفت دوم محمود
احمدی نژاد ، حالا با نخستین آزمون خود رو به رو بود . آزمونی كه بایست از آن در
برابر شخص اول هیات دولت ، پیروز بیرون می آمد و از سویی هم این میان جان مردم در
خطر بود . وزیر نفت با صدایی رسا و واژه هایی مفهوم ، اعلام كرد تا زمانی كه دولت
تركمنستان به از سر گیری صادرات گاز به ایران روی نیاورد ، هیچ مذاكره ای درمیان
نخواهد بود .
وزیر نفت حالا رفته رفته گفته های
گذشته اش را نقض می كرد كه گفته بود تركمن ها بر اساس مشكلات فنی جریان گاز را در
مرز بسته اند و سخنی از تجدید نظر در قیمت درمیان نیست .
وزیر با رد هرگونه مذاكره ، تلویحا
مهر تائید بر این خبر می زد كه دولت تركمن ، طالب دریافت مبلغی بیشتر برای گاز
صادراتی است با این همه چندی بعد ، پس از پیش قدمی وزارت امورخارجه ، وزارت نفت هم
در مذاكرات وارد شد . اگرچه آمد و شد ها به تهران و عشق آباد طولانی تر از آن شد
كه گمان می رفت اما ، در كمال ناباوری علی كردان در جایگاه قایم مقامی وزیر نفت در
حاشیه نمایشگاه نفت ، گاز و پتروشیمی به خبرنگاران گفت كه افزایش بهای گاز وارداتی
ما از تركمنستان بلا مانع است . ناباوری از آن روی بود كه یك سال پیش از آن ، به
هنگام تعلل در اجرای تعهد به جریان انداختن 25 میلیون مترمكعب گاز در خط لوله ،
چانه زنی ها بر سر قیمت ، بها را افرایش داده بود و دولت جمهوری اسلامی هم دلخوش
بود از آنكه در قبال این امتیاز اعطایی ، در یكی از بندهای قرارداد آورده است كه
تجدید نظر در بند قیمت تا سه سال امكان پذیر نخواهد بود .
تركمن ها اما در برابر دومین دارنده
گاز طبیعی جهان زورمندانه ظاهر شده بودند . به مفاد قرارداد اصلاح شده وقعی
نگذاشتند و باز هم خواستار افزایش قیمت شدند و در نهایت هم در پشت درهای بسته امضا
را از مقامات ایرانی گرفتند.
پس از آن همه خسارت و رنج ، در
آستانه فصل گرم ، اما گاز تركمن ها به سوی خاك ایران هدایت شد بی آنكه وزیر پاسخ
دهد آن همه تهدید چه بود این پشت كردن به تنها امتیاز ایران در قرارداد چه ؟.
وزیر حالا ، درگیر خط لوله صلح است . این شاید دومین آزمون است در
برابر احمدی نژادی كه وزیر اول را اگرچه چهارمین گزینه معرفی شده به مجلس اصولگرایان
بود اما تنها 20 ماه به كار مدیریت گمارد .
پس از آخرین تیر صلح
سفر احمدی نژاد به شهرهای شمال كشور ، در زمستانی كه گذشت چندان دور
از ذهن و غیرقابل پیش بینی نبود . رئیس جمهوری هایی كه چشم امیدی به ابقای سمت در
دوره دوم دارند معمولا این دست فرصت ها را از كف نمی دهند .
سفر به هند و گفتگو با نخست وزیر این
كشور درباره انتقال گاز از مسیر پاكستان اما چهره ای دیگر داشت. احمدی نژاد دست به
كار شده تا با یاری حلقه مشاورانی كه كم كم به دستگاه های اجرایی نیز راه یافته
اند ، مشتری بی میلی كه به تازگی به سوی تركمنستان گرایید و آنكه روزی عضو ناظر
مذاكرات ترانس افغان بود و حالا امضا بر كاغذهای رسمی تفاهم نامه پاكستان و
افغانستان زده را به سوی جمهوری اسلامی فرا خواند .
هندی ها اما قریب به یك سال است كه
از پیگیری مذاكره با ایران بر سر خرید گاز دست شسته اند . به واقع ، كردار سیاست
خارجی هند هوشمندانه تر از آن بود كه به
صراحت گاز تركمنستان را در قالب طرح TAPI جایگزین
خط لوله صلح اعلام كند . فشارهای دولت راست افراطی جرج بوش را هم پی در پی انكار
كرده است كه هرگز تاثیری بر موضع گیری اش در برابر خرید گاز از ایران نداشته است .
پیش بینی می شود كه هند در آینده ای
نزدیك با رشد اقتصادی 8 درصدی رو به رو
شود و اینگونه است كه فرزندان گاندی ، دیپلماسی خود را با آینده اقتصادی خود
هماهنگ ساخته اند . اگرچه رئیس جمهوری اسلامی در دهلی نو به خبرنگاران گفته بود كه
تا 45 روز آینده قرارداد خط لوله صلح به انجام خواهد رسید. اما علی كردان كه در این
سفر كوتاه ، احمدی نژاد را همراهی كرده بود در تازه ترین اظهار نظر خود پیشبینی
كرده است كه این قرارداد حداقل تا 4 ماه آینده حل و فصل و نهایی شود.
از آنسوی اما نخست وزیر هند هرگونه
توافق درباره حق ترانزیت با پاكستان را انكار كرده است . ماجرای سفر احمدی نژاد و
دعوت وی از نخست وزیر هند به خرید گاز ایران اما تیر آخر دولت جمهوری اسلامی برای
مذاكرات صلح بود .
خبر ها آنجا قابل تامل می شود كه
خبرگزاری های برون مرزی از امتیاز گیری های هند سخن می گویند.
تحویلگاز در مرز هند ، اضافه نشدن
بند بازنگری قیمت و دریافت تائیدیه ذخایر گازی از جمله امتیازهایی است كه هند در
قبال توافق با ایران می خواهد .
شاید فراموش شده باشد كه سید هادی
نژاد حسینیان معاون سابق امور بین الملل وزیر نفت و سرپرست گروه مذاكره كننده ایرانی
در خط لوله صلح ، پس از بازنشستگی اجباری خبر از كوتاه آمدن دولت بر سر قیمت داده
بود . وزیر جدید حالا آزمون دیگر بر سر راه دارد و هند هم همچنان به بازی ادامه می
دهد حتی اگر احمدی نژاد را بارها و بارهایی دیگر ملاقات كند .
منتشر شده در روزنامه همشهری چاپ عصر
*
