گفت​وگو با بهزاد نبوی

يکی  از پيروزی​های اصلاحات آگاه سازی مردم به حقوق​شان است

«عامل اصلی به بن​بست رسيدن حرکت اصلاحی پس از دوم خرداد ۷۶، مقابله​ی عملی نهادهای اجماعی، که علی​القاعده بايد در رقابت​ها و مناقشات سياسی بيطرف باشند، با اصلاحات و رای مردم بوده است»

اگر عملکرد اصلاحات را با مطالبات فزاينده​ی مردم مقايسه کنيم، موفق نبوده است؛ يکی از پيروزی​های اصلاحات، آگاه​سازی مردم به حقوق​شان است که می​توانند مسوولان خود را نقد کنند و يا به پاسخگويی بکشند. اين سطح آگاهی است که باعث می​شود مردم فکر کنند اصلاحات شکست خورده است.

 

 

بهزاد نبوی نماينده​ی مردم تهران و نايب رييس اول مجلس شورای اسلامی و عضو ارشد سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی در گفت​وگو با خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا)، ديدگاه​ها خود را در خصوص جنبش اصلاحی، ميزان توفيق اصلاح​طلبان در پاسخ​گويی به مطالبات مردم و ... تشريح کرد.

 

سوال: دوم خرداد با چه اهداف و شعارهايی شکل گرفت؟

بهزاد نبوی: شعارهای اصلی جنبش اصلاحی ايران که در دوم خرداد در قالب شعارهای رييس​جمهور متبلور شد، حول محورهای سياسی بود.​ حدود يک ماه قبل از دوم خرداد ۷۶ ديداری با مهندس موسوی داشتيم. هر دو نگران بوديم که عمده​ی شعارهای خاتمی سياسی است؛ شعارهايی نظير توسعه​ی سياسی، حاکميت قانون، حقوق مردم و آزادی سياسی که هيچ​کدام جنبه​ی اقتصادی نداشت و فکر می​کرديم مردم به اين شعارها توجهی ندارند و خاتمی رای محدودی می​آورد. در نهايت معلوم شد که اشتباه می​کرديم و مردم اين شعارها را بهتر از ما می​فهميدند. ممکن است مردم دقيقا ندانند که جامعه​ی مدنی چيست، ولی فهميده بودند که شعارهای خاتمی متضمن تامين حقوق و آزادی​های​ آنهاست و به همين دليل به او اقبال کردند.

من مثل برخی قبول ندارم که مردم در ۲ خرداد ۷۶ به عمامه​ی سياه يا چهره​ی خندان خاتمی رای دادند؛ چرا که چهار سال بعد و در دور دوم رياست جمهوری خاتمی مردم عملکرد او را ديده بودند، ولی باز هم دو ميليون بيشتر رای دادند.

شعار خاتمی در دوم خرداد اين بود که همه بايد در چارچوب قانون فعاليت کنند، هيچ​کس فوق قانون نيست و هر اقدام فراقانونی منتفی است. اين مهم​ترين شعار خاتمی بود که حتی هنوز مخالفان سرسخت و جدی دارد؛ به طوری که برخی اعضای محترم شورای نگهبان، حتی در خطبه​های نماز جمعه اختيارات رهبری در اصل ۱۱۰ قانون اساسی را کف اختيار ايشان می​دانند و می​گويند اين اختيارات فقط از آن رهبری است، ولی اين مفهوم به اين نيست که رهبری اختيارات ديگری ندارد؛ حال آن که شعار اصلاح​طلبان و خاتمی در خرداد ۷۶، ولايت مطلقه​ی فقيه در چارچوب قانون اساسی بود.از ديگر شعارهای اصلاح​طلبان در زمينه​ی سياست داخلی تثبيت و نهادينه کردن آزادی​های سياسی و اجتماعی در چارچوب قانون و نيز استقرار حاکميت مردم يا همان مردم​سالاری و در سياست خارجی، تنش​زدايی و عادی​سازی روابط با کشورهای جهان بود.

من اين اهداف و شعارها را در راستای همان شعارهای انقلاب يعنی "استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی ارزيابی می​کنم. حتی سياست تنش​زدايی، عادی سازی روابط با کشورها و گفت​وگوی تمدن​ها به نظر بنده بيشتر استقلال ما را تضمين می​کند، تا شعارهای توخالی جنگ و رجزخوانی عليه همه​ی دنيا و دشمن​تراشی​های بی​حاصل. شعار استقلال پس از ماجرای ميکونوس و قطع ارتباط بسياری از کشورها با ما عينيت يافت، يا وقتی سال ۲۰۰۱، سال گفت​وگوی تمدن​ها نام گرفت؟

 

سوال: آقای نبوی برخی می​گويند مردم در سال ۷۶ در واکنش به وضعيت معيشتی و اعمال سياست​هايی نظير تعديل اقتصادی به خاتمی رای دادند. چگونه شما می​گوييد مردم مطالبات سياسی داشتند؟

نبوی: مشکلات اقتصادی از ابتدای انقلاب هميشه وجود داشته است و مردم همواره نسبت به وضع نامناسب اقتصادی خود ناراضی بوده​اند. امروز هم در بعد اقتصادی محدوديت​ها وجود دارد و کسی منکر آن نيست. همان​طور که گفتم ما در سال ۷۶ مثل شما فکر می​کرديم که خاتمی چرا عليه سياست تعديل اقتصادی و بالا بودن نرخ تورم و ... سخن نمی​گويد که مردم به او اقبال کنند، ولی شما ديديد رای و رفتار مردم نشان داد که مشکلات اقتصادی مردم مساله​ی اصلی​شان نيست؛ و به همين دليل خاتمی که اساسا يک چهره​ی فرهنگی است را انتخاب کردند، و او را علی​رغم اين که در دور اول، در اقتصاد، کار عظيمی نکرد، با رای بيشتر انتخاب کردند. ضمن اين​که همان​طور که در دفاع از لايحه​ی بودجه در مجلس گفتم، دولت خاتمی از دولت​های قبلی در اقتصاد بدتر عمل نکرد. تاکيد می​کنم مسايل اقتصادی برای مردم مهم است، اما آن​ها خاتمی را برای حل مشکلات سياست تعديل يا کاهش نرخ تورم انتخاب نکردند.

 

سوال: اساسا آيا به اين​که عده​ای کميت و کيفيت رای مردم را حاکی از نوعی اعتراض می​دانستند، اعتقاد داريد؟

نبوی: پاسخ به سوال شما يک بحث فلسفی دارد که خاص کشور ما هم نيست. وقتی شوروی به عنوان يک کشور قدرتمند و يکی از دو قطب جهان فرومی​پاشد و تجزيه می​شود، به نظر می​رسد مردم شوروی از اين واقعه بدشان نمی​آيد. چرا؟ چون گويا در جهان امروز و مردمان اين زمان، به آزادی بيشتر از استقلال اهميت می​دهند؛ نمونه​ی اين اتفاق را در افغانستان و عراق شاهديم. همه می​گويند مردم عراق از سرنگونی رژيم عراق شادمانند. آن​ها اين سرنگونی را در سايه​ی اشغال کشورشان توسط بيگانگان به دست آورده​اند اما شادند که آزادند، و به قول صدا وسيمای ما می​توانند پس از ۳۰ سال مراسم مذهبی خود را برپا کنند. پس معلوم می​شود در جهان امروز مردم به آزادی و حقوق فردی و اجتماعی​شان حتی بيش از استقلال اهميت می​دهند.

پيش از پيروزی انقلاب اسلامی در کشور خودمان هم می​بينيم که مردم در بهترين وضعيت رفاهی زمان شاه که در اثر افزايش قيمت و فروش نفت به وجود آمده بود قيام کردند و آن​ها به قول امام راحل برای نان و خربزه انقلاب نکردند؛​ چرا که اگر چنين بود به شعار " نان، مسکن، آزادی" چريک​های فدايی خلق اقبال می​کردند؛ چه برسد به امروز که برخی شعار "​ نان، مسکن، استبداد" می​دهند. اين شعار به طريق اولی شکست می​خورد.

قطعا رای مردم به خاتمی در دوم خرداد ۷۶ نيز نوعی اعتراض به تفکری بود که مردم را جاهل و عوام تلقی کرده و برای معدودی نقش قيم قائل است. اعتراض به کسانی بود که هميشه به دنبال محدود کردن حقوق و آزادی​های سياسی و اجتماعی مردم و تحميل نوعی استبداد خطرناک با پوشش دين به آنها می​باشند. اعتراض به جريان فکريی بود که رای مردم را زينت تلقی کرده و حکومت را منصوب خدا دانسته و می​داند و نه تنها نسل امروز ما اين تفکرات متحجرانه و واپسگرايانه​ی کليسای کاتوليک قرون وسطی را نفی می​کند، بلکه حتی اگر نسل انقلاب هم چنين تصوری از اسلام و انقلاب اسلامی داشت، هرگز تن به انقلاب نمی​داد و به رژيم مستبد سابق که حداقل پوشش دينی به خود نمی​داد، رضايت می​داد.

 

سوال: فکر می​کنيد اصلاحات پس از ۶ سال تا چه حد توفيق داشته است؟

نبوی: ميزان توفيق در اصلاحات نسبی است. اگر شما شرايط امروز را با سال ۷۵ مقايسه کنيد تحولات زيادی رخ داده است. همين مجلس که بسياری می​گويند کار نکرده است، زمانی جرات نداشت به وزير اطلاعات بگويد بالای چشمت ابروست، ولی امروز در همه​ی مسايل وارد می​شود و نظر می​دهد، تحقيق و تفحص می​کند، ​گاهی برخورد می​کند. اما اگر عملکرد اصلاحات را با مطالبات فزاينده​ی مردم مقايسه کنيم، موفق نبوده است؛ يکی از پيروزی​های اصلاحات، آگاه​سازی مردم به حقوق​شان است که می​توانند مسوولان خود را نقد کنند و يا به پاسخگويی بکشند. اين سطح آگاهی است که باعث می​شود مردم فکر کنند اصلاحات شکست خورده است.

اصلاح​طلبان از ابتدا می​دانستند که اگر مردم را به حقوق​شان آشنا کنند، مطالباتشان افزايش خواهد يافت؛ به طوری که اصلاحات توان پاسخگويی به آنها را نداشته باشد، ولی اين کار را کردند؛ چون قرار نيست مردم عملی شدن همه​ی مطالبات خود را از اصلاح​طلبان بخواهند. اصلاح​طلبان آن​ها را به حقوق​شان آشنا می​کنند. خود مردم می​دانند که چگونه به مطالباتشان برسند. با اين اتفاق اگر روزی اصلاح​طلبان هم بروند مطالبات و آگاهی​های مردم بر جای خواهد ماند. البته بايد گفت که اکثريت مردم هيچ​گاه مطالبات​ غيرمنطقی نداشته و ندارند.

 

سوال: چقدر از مشکلات اصلاحات را درونی و چه قدر آن را ناشی از عوامل بيرونی می​دانيد؟

نبوی: اصلاحات مشکلات درونی فراوانی داشته است و اين​طور نيست که همه​ی مشکلات بيرونی باشد. چنين ادعايی مثل آن است که همه​ی مشکلات کشور را به گردن آمريکا انداخته و می​اندازيم.

مهم​ترين مشکل درونی جبهه​ی اصلاحات، نبود انسجام درونی کارساز و مستحکم بوده است و البته اين مشکل طبيعی است؛ چون گروه​های جبهه​ی اصلاحات يک حزب نبوده و نيست. برخی از گروه​های جبهه​ی دوم خرداد، پيش​تر حتی در مقابل هم صف​آرايی داشته​اند. اصلاحات، اشتراکات محدودی برای جمع شدن اين​ها ايجاد کرد.

هم​چنين اصلاح​طلبان ضعف​های زيادی در مديريت داشته​ و دارند، اما همه می​دانيم که مديريت​شان هميشه بهتر از محافظه​کاران بوده​است. اين را من ادعا نمی​کنم. امام (ره) هم يک بار خطاب به کسانی - که همين محافظه​کاران فعلی​ به شمار می​روند - گفت که "شما که توان اداره​ی يک نانوايی را نداريد، ادعای بزرگ​تر نکنيد." برخی با سوار شدن بر مشکلات مردم، تلاش دارند مديريت اصلاح​طلبان را ناکارآمد نشان دهند؛ در حالی که اصلاح​طلبان علی​رغم تمام ضعف​هايشان به نسبت طرف مقابل، بهتر عمل کرده​اند. البته کم​کم گوی و ميدانی به وجود آمده که مديريت​ها مقايسه شود.

مشکل بيرونی اصلاحات، نه مخالفت محافظه​کاران يا جناح رقيب، بلکه اين است که در کشور ما قواعد مردم​سالاری پذيرفته نشده که اکثريت اجازه​ی حکومت بيابد و حقوق اقليت هم محترم شمرده شود؛ در حالی که در نظام​های مردم​سالار اکثريت اجازه​ی حکومت به معنای واقعی دارد. اگر اکثريت نتواند به طور واقعی حکومت کند، ضعف​ها و قوت​هايش پنهان می​ماند. به همين دليل ما به راحتی می​توانيم ضعف​های خود را زير پوشش «نگذاشتند» پنهان کنيم؛ چرا که نمی​شود جريان اصلاحی، مجلس و دولت را داشته باشد ولی اجازه​ی تبديل به قانون کردن حتی يک طرح و لايحه بر اساس ديدگاه​های اصلاحی خود را نداشته باشد.

جريان اصلاحی به مردم وعده​هايی داده است که بايد آن​ها را محقق کند. يعنی در قالب طرح و لايحه به مجلس بياورد و در آن​جا اين​ها را تبديل به قانون کند و توسط دولت اصلاحات آنها را اجرا نمايد. وقتی اجازه​ی چنين کاری داده نمی​شود معلوم است وعده​ها محقق نمی​شود. يعنی در کشور ما برخلاف تمام نظام​های مردم​سالار از دوم خرداد ۷۶ تا به حال، عده​ای در جايگاه حاکم نشسته​اند ولی قدرت حکومت ندارند. برخی می​گويند اگر شما سراغ شعارهای اصلاحی نمی​رفتيد، می​توانستيد خيلی کارها کنيد اما چنين نيست. اولا ما سراغ هر کاری رفتيم مانع ايجاد شد. در ثانی وقتی اصلاح​طلبان با شعار جامعه​ی مدنی و توسعه​ی سياسی از طرف مردم انتخاب می​شوند، بايد اين شعارها را محقق کنند.

جناح مقابل اصلاحات می​گويد اصلاح​طلبان شعار دادند و نتوانستند عمل کنند و البته درست می​گويد. اما بايد ديد چرا اين اتفاق افتاد.

آيا کم عملی اصلاح​طلبان تنها ناشی از ضعف​های درونی آنها بوده است؟ آيا مشکل اصلاح​طلبان مخالفت احزاب و گروه​های محافظه​کار بوده است؟ آيا بن​بست​های اصلاحات مربوط به عدم حمايت مردم از جنبش و شعارهای مورد تاييد خودشان بوده است؟ پاسخ بنده به تمام اين سووالات منفی است.

وی نهادهای اجماعی را به مقابله​ی عملی با حرکت اصلاحی و رای مردم متهم کرد و گفت:«عامل اصلی به بن​بست رسيدن حرکت اصلاحی پس از دوم خرداد ۷۶، مقابله​ی عملی نهادهای اجماعی، که علی​القاعده بايد در رقابت​ها و مناقشات سياسی بيطرف باشند، با اصلاحات و رای مردم بوده است» و در ادامه مدعی شد« متاسفانه از نهادهای اجماعی غيرمنتخب به عنوان پارسنگ برای ايجاد توازن ميان اصلاح​طلبان و مخالفان اصلاحات استفاده شده است و تلاش شده آثار آرای مردم توسط اين نهادها خنثی شود».

وقتی خاتمی در مجلس می​گويد زنده باد مخالف و عصر همان روز ملی مذهبی​ها که تنها مخالفان قانونی نظامند، توسط يک نهاد اجماعی دستگير می​شوند، يعنی رييس​جمهور برای خود حرف می​زند و آن​چه در عمل اتفاق می​افتد چيز ديگری است.

وی در ادامه متهم کرد که؛ يک نهاد اجماعی ديگری به جای بی​طرفی و اظهار نظر در چارچوب شرع و قانون، اول مصلحت مورد نظر خود را می​يابد و بعد برای آن محمل قانونی و شرعی پيدا می​کند. برخورد برخی نهادهای اجماعی با مديران و دستگاه​های اجرايی در سال​های پس از دوم خرداد بی​سابقه است. با مديران شهرداری با آن حجم تبليغات برخورد می​شود و در نهايت همه​ی آن​ها به​جز کرباسچی تبرئه می​شوند و معلوم می​شود وی به تنهايی عامل آن همه مفاسد در شهرداری بوده است.

از روزی که خاتمی رييس​جمهور شد، معلوم بود که اين نهادها حرکت اصلاحی را قبول ندارند؛ چرا که در اعلام اسامی نامزدهای رياست جمهوری ۷۶ ترتيب الفبا را رعايت نکردند و در توجيه رفتارشان ملاک ترتيب اعلام اسامی نامزدها را تعداد رای نامزدها در ميان اعضای آن نهاد دانستند. يعنی مردم! بدانيد ما که بايد بيطرف باشيم، يکی از نامزدها را بيش از نامزد دلخواه شما قبول داريم. همان​طور که گفتم در مقابل نهادهای منتخب، نهادهای اجماعی قرار داده شده​اند و به همين دليل وقتی مردم بر اساس مطالباتی به رييس​جمهور و مجلس رای می​دهند نهادهای اجماعی در مقابل آن​ها قرار می​گيرند تا نتوانند به اهداف​شان برسند.

 

سوال: شما گفتيد اصلاح​طلبان در مديريت ضعف​هايی دارند. چرا در طول ۶ سال اخير در صدد برطرف کردن اين نقاط ضعف​ برنيامدند؟

نبوی: ضعف مديريت از ابتدای انقلاب وجود داشته است و اين طبيعی است؛ چون مديريت انقلاب کم​تجربه بوده است و روش​هايی را اتخاذ کرده که از دانش مديريت روز خود را بی​بهره کرده است و نتوانسته ضعف​های خود را جبران کند. ما فکر می​کرديم که مفهوم استقلال اين است که همه چيز از جمله مديريت را بايد خودمان مجددا اختراع کنيم؛ در حالی که در هيچ​کجای دنيا چنين نيست. وقتی ما با جهان و کشورهای دنيا رابطه​ی معين و تعريف شده داشته باشيم، مثل کشورهای ديگر تکنولوژی و دانش مديريت، وارد می​شود. ضمنا مسايلی مثل مديريت در کشور بايد از کلان به خرد برسد. وقتی قانون در کشور حاکم نيست و نهادهای اجماعی در جايگاه قانونی خود قرار نمی​گيرند، مديريت نمی​تواند به وظايف خود عمل کند. ببينيد چه بلايی بر سر مديران پتروپارس آوردند، اما حالا همان روزنامه که پتروپارس را يک خيانت بزرگ می​دانست، به آب انداختن بزرگ​ترين سکوی مسکونی خليج فارس که کار پتروپارس است را يک افتخار می​داند؟ معلوم می​شود آن خيانت، نتايج افتخارآميزی به بار آورد.

 

سوال: به نظر شما پذيرفته است که اصلاح​طلبان پس از ۶ سال می​گويند که نتوانستند کار کنند يا به نظر برخی درست عمل نکردند؟

نبوی: اصلاح​طلبان بهتر می​توانستند عمل کنند و اما اين​که بگوييم بد عمل کردند درست نيست؛ چون بايد ديد در چه وضعيتی اصلاحات در حال انجام است. کشور ما يک کشور جهان سومی است و در کشورهای جهان سوم، حرف آخر را اسلحه و زندان می​زند. اين​که - برخی - مخالفان خاتمی در آستانه​ی حماسه​ی دوم خرداد ​گفتند خاتمی به فرض پيروزی، شش ماه بيشتر دوام نمی​آورد، به همين دليل بود، آنها تصور می​کردند که خاتمی تنها می​تواند حرف بزند ولی چون توان اجرا ندارد، در مدت کوتاهی با يک شبه کودتا کارش تمام می​شود. حال اگر بعد از شش سال اصلاحات هنوز نفس می​کشد نشان می​دهد تا حدودی موفق بوده​ است. در کشورهای توسعه​يافته، افکار عمومی و رای مردم حرف اول و آخر را می​زند، حتی اگر مجلس و دولت در دست شما باشد؛​ در کشور ما، از مکانيزم​های قانون اساسی سوءاستفاده می​شود تا مجلس و دولت خنثی شوند. اين​که مجلس و دولت اين​قدر پررو بوده و تا به حال ولو به صورت نيمه جان مانده​اند، نشانه​ی توانايی​ آن​هاست.

نبوی در ادامه نهادهای اجماعی را به خنثی کردن رای مردم متهم کرد و گفت: در ايران قدرت مردم تنها رای آنهاست، ولی آنها​ رای می​دهند و طرف مقابل با بهره​گيری از نهادهای اجماعی غيرمنتخب اثر رای آنها را خنثی می​کند.

 

سوال: به نظر شما جريان​های چپ و راست قديم با چپ و راست فعلی چه تفاوت​هايی دارند؟

نبوی: امروز ديگر نمی​توان روی جريان​ها نام چپ و راست گذاشت. حتی چهار جناحی که ما در سازمان مجاهدين از آنها نام برده بوديم نيز مال امروز نيست. تقسيم​بندی امروز همان اصلاح​طلب و محافظه​کار است؛​ زيرا مسايل کشور نسبت به آن روزها تغيير کرده است. بسياری از کسانی که امروز در صفوف اصلاح​طلب​ها قرار دارند، يک روز سفارت آمريکا را اشغال کردند، ولی امروز به عادی​سازی روابط معتقدند؛ در حالی که هم کار آن روز خود را درست می​دانند، هم نظر امروزشان را. اشغال سفارت در آن روز باعث جلوگيری از فروپاشی، حفظ انقلاب و نظام و وحدت و انسجام ملی شد؛ به طوری که تنها يک گروه از ميان افراد طرفدار و مخالف انقلاب با آن مخالفت کرد که آن هم به دليل اين مخالفت دچار انشعاب گرديد و اشخاصی چون شهيد رجايی، عزت​الله سحابی و محمدمحسن سازگارا از آن گروه کناره​گيری کردند، اما اقدامی مشابه، امروز نه تنها باعث وحدت نمی​شود، بلکه ممکن است امنيت ملی و تماميت ارضی را در معرض تهديد جدی قرار دهد.

آن روز آمريکا در برابر اشغال سفارتش و گروگان​گيری تنها کاری که می​توانست انجام دهد، اقدام نظامی ناموفق طبس بود، اما امروز آمريکا به يک بهانه​ی واهی عراق را اشغال می​کند.

بنابراين تغيير شرايط بيرونی و درونی جامعه آرايش قوای چپ و راست گذشته را تغيير داده است. متاسفانه امروز کسانی که مفهوم استراتژی، يعنی تحقق اهداف ايدئولوژيک در شرايط خاص زمانی و مکانی را به درستی درک نمی​کنند، اصلاح​طلبان را به استحاله متهم کرده و برخی از شعارهای اول انقلاب را، آن​هم نه با اعتقاد، بلکه صرفا برای وانمود کردن اين​که خيلی انقلابی و ارزشی هستند و بدون توجه به تغيير شرايط بيرونی و درونی به لفظ تکرار می​کنند و مدعی پيروی از راه و مشی امام و انقلاب نيز می​شوند!

 

سوال: آينده​ی اصلاحات در شرايطی که برخی زمزمه​ها مبنی بر استعفای بعضی اصلاح​طلبان از مناصب خدمت وجود دارد، چگونه است؟

نبوی: امروز آينده​ی اصلاحات با توجه به شرايط جهان و منطقه با آينده​ی نظام و کشور پيوند خورده است. در شرايط کنونی پيروزی اصلاحات نه پيروزی يک جريان فکری، که نجات نظام و کشور است؛ چرا که اصلاحات در شرايط فعلی تنها راه ممانعت از تکرار سناريوهايی نظير عراق و افغانستان در ايران است. شرايط مشابه اما خفيف اين وضعيت در آستانه​ی دوم خرداد ۷۶ اتفاق افتاد. اما حماسه​ی دوم خرداد باعث رفع تهديدات شد؛ بدون اين​که مردم ما کيسه​ی شنی بچينند و يا چنگ و دندانی نشان دهند.

توپ و تانک و سلاح اتمی و موشک​های دوربرد در شرايط فعلی کارآيی ندارد و اشتباه و حتی خيانت است کسی فکر کند ما اگر بمب اتمی داشته باشيم می​توانيم نظام و تماميت ارضی خود را حفظ کنيم. بازدارندگی نظامی نمی​تواند نظام ما را حفظ کند.

اگر اصلاحات شکست بخورد در کوتاه​مدت با يک استبداد روبه​رو خواهيم شد؛ در درازمدت سناريويی نظير عراق از طريق جنگ يا تسليم بدون قيد و شرط حادث می​شود، زيرا مردم روی​گردان از اصلاحات به محافظه​کاران روی نمی​آورند و مجموعه​ی محافظه​کار فاقد پايگاه مردمی، برای حفظ خود به هر ذلتی تن می​دهد و نهايتا هم سرنگون می​شود. نتيجه​ی انتخابات شوراها نشان می​دهد که اگر اصلاحات قادر به کشاندن مردم به صحنه نباشد، محافظه​کاران نمی​توانند چنين کاری کنند. آن​ها در انتخابات اخير حتی نتوانستند طرفداران سنتی خود را به پای صندوق​های رای بياورند.

تنها به همراه اجرای اهداف اصلاح​طلبانه در جهت تثبيت و نهادينه کردن حقوق مردم و مردم​سالاری واقعی اعمال سياست​هايی چون تنش​زدايی و عادی​سازی روابط با دنيا و دست کشيدن از شعارهای توخالی و غيرعملی، در شرايط فعلی دنيا می​تواند کشور را نجات دهد. حاضريم که از حاکميت خارج شويم اما اين شعارهای اصلاحی تحقق يابد؛ چرا که نجات کشور را در گرو آن می​دانيم. بايد دانست که جنبش اصلاحی چهار ويژگی قانونی، مسالمت​آميز، تدريجی و مردمی دارد. اگر جنبش اصلاحی نتواند با اين ابزارها حرف خود را به مجموعه​ی نظام بقبولاند، نبايد مسووليت عملکرد نابخردانه و ماجراجويانه​ی بخش​هايی از نظام را به عهده بگيرد؛ چرا که در آن صورت در پيشگاه خدا، مردم و تاريخ ملزم به پاسخگويی می​باشد.

البته بنده معتقدم ما بايد از تمام ظرفيت​های قانونی خود، از جمله رفراندوم در جهت اهداف اصلاحی بهره بگيريم، و در صورتی​که به بن​بست کشانده شديم، نبايد مسوليت عملکرد محافظه​کاران را به نام دولت و مجلس بپذيريم و با توجه به فرصت کوتاهی که در اختيار داريم، می​بايست اين مراحل را سريعا طی کنيم.

 

سوال: نظرتان درباره​ی رد دو لايحه​ی ارايه شده از طرف رييس​جمهور چيست؟

اين دو لايحه به​خصوص لايحه​ی اصلاح قانون انتخابات به گفته​ی رييس​جمهور و رييس مجلس حداقل​ها برای تحقق شعارهای اصلاح​طلبی بود. ما بايد به هر روش ممکن حتی از طريق رفراندوم تلاش کنيم تا اين دو لايحه به قانون تبديل شود و اگر در اين تلاش ناکام شويم، بايد از خود سلب مسوليت کنيم، چرا که اين دو لايحه و خصوصا لايحه​ی اصلاح قانون انتخابات، تضمين کننده​ی حق تعيين سرنوشت کشور و نظام برای مردم است.

نبوی در پايان مدعی شد: اگر لوايح خاصه لايحه​ی اصلاح قانون انتخابات تصويب نشود، جمهوری اسلامی در اسم جمهوری اسلامی است و در واقع با مفهوم اين اسم فاصله دارد؛ چون اگر در جمهوری اسلامی، رييس​جمهوری و مجلس کاره​ای نباشند، آن نظام ديگر جمهوری اسلامی نيست.