نيک​آهنگ کوثر:

در مورد خاتمی هم اشتباه کرديم

خاتمی در دوره اول تحت تاثير فشارها بوده و نتوانسته کار کند. من به خاطر وضع فعلی مطبوعات، که آن را جز به دليل ضعفهای خاتمی و دستيارانش نمی​دانم، "سيد محمد خاتمی" را نمی بخشم.

 

خبرگزاری کار ايران

گفتگو از: محمود فرجامی

 

نام پدرش"آهنگ" بوده و مادرش را " نيکی" صدا می​زده​اند؛ درنتيجه نامش را "نيک​آهنگ" گذاشته​اند. کارش هم مثل اسمش، محصول تنازعات (يا سازش هايی!) درون گروهی است: پدرش "خاک​شناس" و مادرش "اهل نقاشی" بوده​اند و هرکدام سعی داشته​اند تا نيک​آهنگ را به کار خود جذب کنند؛ در نتيجه آن بيچاره مجبور می​شود تا کاريکاتوريست زمين شناس بشود!

سال ۱۳۴۸ به دنيا آمده و تحصيلات زمين شناسی را تا پايان​نامه فوق ليسانس ادامه داده است. از سال ۱۳۷۰ کار جدی مطبوعاتی را با گل​آقا شروع کرد و بعد از آن با نشريات مختلفی چون همشهری، جامعه، زن، توانا، صبح امروز، نوروز و همبستگی همکاری داشته است. به واسطه کاريکاتوری که در روزنامه "آزاد" به چاپ رسيد، شش روزی را در زندان به سر برد و هنوز منتظر برگزاری دادگاه است. نيک​آهنگ کوثر اکنون بيشتر وقتش را صرف کارهای محيط زيستی می​کند.

پارسال که با کوثر برای هفته​نامه​ای مصاحبه کردم، فهميدم در عرصه طنز شفاهی نيز مثل دنيای کاريکاتور، خوش ذوق و طناز است و با اينکه آمادگی قبلی چندانی برای يک گپ طنز نداشتيم؛ حاصل کار چنان گفتگويی نکته دار و طنز آميز شد، که کوثر را هم به خنده انداخت. با چنان پيش زمينه​ای، برای مصاحبه حاضر با نيک​آهنگ تماس گرفتم و اين​بار قراری را برای يک مصاحبه سراسر طنز گذاشتم؛ اما بر خلاف انتظارم، در هنگام گفتگو اثر چندانی از پاسخ​های رندانه و خنده​دار نيک​آهنگ کوثر قبلی نبود! وقتی اصرار مرا ديد، توضيح داد که دل و دماغی برايش نمانده است. در مدت زمانی که باقی مانده بود، به سرعت مصاحبه را به حالت جدی برگرداندم و گفتگو در چنان فضايی انجام گرفت.

+++++++++++++++++++++++

 

آقای کوثر، نمودار شدت و ضعف آزادی مطبوعات در ايران را، از دوم خرداد ۷۶ تا اکنون چگونه می​بينيد؟

از سال ۷۶ تا ۷۸ نمودار به شدت صعودی است. ارديبهشت ۷۹ سقوط می​کند و از ارد​يبهشت ۷۹ تا اواسط ۸۱ منحنی سينوسی تقريبا صعودی است. بعد از آن ثابت و الان دوره نزولی را طی می​کند.

 

در عرصه آزادی مطبوعات،پيش​بينی​تان از تحولات سال​آينده، چيست؟

اگر ياد بگيريم همديگر را بهتر درک و تحليل کنيم شرايط بهتر می شود. اما اگر ما مطبوعات (اصلاح​طلب) همچنان بخواهيم با طرف مقابل، به نحو آزار دهنده​ای برخورد کنيم و طرف هم مقابل بخواهد ما را سر جای خود بنشاند؛ اتفاق مثبتی پيش​بينی نمی​کنم. اگر به هم بقبولانيم که می توانيم به هم کمک کنيم، شايد وضعيت بهتر شود. خود من الان بعد از چند سال به اين نتيجه رسيده​ام که بسياری از مشکلاتی که ما داشتيم، صرفا تقصير طرف مقابل نبود؛ بلکه خودمان هم مقصر بوديم. اين نتيجه​گيری نه از اين باب است که چند روزی را در "هلفدونی" گذرانده​ام! بلکه به اين خاطر است که می بينم، انصافا ما فرهنگ گفتمان را نداشتيم. حتی کسانی که دائما توصيه می​کردند "طرف مقابل را دشمن نشناسيم و همراه بدانيم و مدارا کنيم"؛ خودشان مدارا نکردند. معلوم است که وقتی ما با طرف مقابل -که سنبه​اش هم پرزور است! - مدارا نکنيم، او هم با ما مدارا نمی کند. مثلا برخی مطبوعات در برخورد با قوه قضائيه، بعضا​می خواستند چيزی را در جهت نفی طرف، ثابت کنند! پس بعيد هم نبود که طرف مقابل هم راه برخورد را انتخاب کند. ما يک جاهايی بدون در نظر گرفتن ظرفيت​های پذيرش کار کرديم.

 

يعنی شما روزنامه​نگاران و نخبه​گان اصلاح​طلب را درماجرای برخوردهای چند سال اخير، گناهکار می​دانيد؟

به صراحت می​گويم: من، بسياری از اوقات شمس​الواعظين،عبدی, مزروعی وگنجی را گناهکارتر می دانم از طرف مقابل. همين​طور فکر می کنم بزرگترين مقصر واقعه، بعد از خود ما، [...] باشد و کليه مديران و متفکرينی که با برنامه ريزی خودشان فضايی را ايجاد کردند که هنوز ظرفيتش وجود نداشت . من سعيد حجاريان را مقصر می دانم. او فکر کرد جامعه ما يک آزمايشگاه است و نظريه​هايی مثل"فشار از پايين، چانه زنی از بالا"، اسباب بازی متفکرينی مثل او. بعد هم ديديم که برای چانه زنی سياستمدارانی نظير ايشان، دانشجوها فشار دادند ولی له شدند و برای ايشان هم بجای چانه زنی، "گونه​زنی" اتفاق افتاد! يعنی خودش هم قربانی سيستم خودش شد (اگرچه اين يکی قرار نبود!). من از اين دلم می سوزد که در اين چند سال از ما روزنامه نگاران سوء استفاده شد و در حاليکه بچه​های مطبوعاتی برای جريان اصلاحات ضررهای هنگفتی متحمل شدند؛ مدعيان اصلی ماجرا از آسيب​ها دور ماندند.فضا به نحوی بادکنکی رشد کرد و فکر کرديم به آزادی ويژه​ای رسيده​ايم، اما بادکنک ترکيد و الان فقط لاشه​ای از آن بادکنک باقی مانده است.

 

فکر نمی کنيد بسياری از فعاليتهای همان - به قول شما - جو بادکنکی، باعث آگاهی اذهان عمومی می شد؟ آيا جهش سطح افکار عمومی جامعه را, بعد از دوم خرداد، می​توان ناديده گرفت؟

ببينيد، آگاهی اگر متناسب با امکانات پذيرش جامعه، جهش پيدا کند؛ مشکلی نيست. اما اگر من آگاه باشم ولی نتوانم از آگاهی​ام استفاده کنم زجر می​کشم. اما چرا من بايد بی خودی زجر بکشم؟ يا من باعث ايجاد يک اميد بادکنکی و بعد يک نا اميدی برای بقيه بشوم ؟ من الان بعد از يک دوره چند ساله واقعا از کار سياسی بدم آمده. چرا ؟چون فکر می کنم سياستمداران ما، قدرت انجام حداقل انديشه​هايشان را هم ندارند. اعتقاد دارم که ما در مورد خاتمی هم اشتباه کرديم. به نظر من آقای خاتمی با انتخاب خود ثابت کرد که وقتی قبل از انتخابات عده​ای می گفتند که "خاتمی آدم خوبيه ولی مدير خوبی نيست"؛راست می گفتند. با انتخابهايش برای کابينه و نصب مديرانی بسيار ضغيفتر از قبل و نامنسجم با رفتارهايی متناقض...

 

چرا اين - به قول شما _ اشتباه دوباره در سال ۸۱ تکرار شد ؟

يک اميد واهی!

 

يعنی واقعا​چهار سال، برای زدودن "يک اميد واهی"، اينقدر کم بود ؟!

نمی خواستيم واقعيت را قبول کنيم. گمان می کرديم، خاتمی در دوره اول تحت تاثير فشارها بوده و نتوانسته کار کند. من به خاطر وضع فعلی مطبوعات، که آن را جز به دليل ضعفهای خاتمی و دستيارانش نمی​دانم، "سيد محمد خاتمی" را نمی بخشم.

 

آقای کوثر،ما در بين روزنامه نگارانی که دستگير و زندانی شدند، دو دسته مهم داريم. اول کسانی که زندان می​روند و همچنان بر مواضع خود پافشاری می​کنند؛ و دوم عده زيادی که توبه و عذرخواهی می​کنند، معمولا پس از مدت کوتاهی آزاد می​شوند و اغلب بازهم به نوعی به کارشان ادامه می دهند . شما نظرتان راجع به اين دو گروه چيست و اگر در شرايط انتخاب يکی از اين دو راه باشيد, چه می​کنيد ؟

من به هر دو گروه احترام می گذارم. اما چون خودم را يک فعال سياسی نمی دانم و اعتقاد دارم يک روزنامه نگار حرفه​ای، کسی است که در هر شرايطی بايد بتواند شرايط کار را برای خود فراهم کند؛ گزينه دوم را در حال حاضر عاقلانه تر می بينيم.

اما خيلی​ها می گويند اعمالی مثل کار ايشان موجب بی اعتمادی و نا اميدی می​شود...

يک سوال ...عذرخواهی شرافتمندانه تر است يا کاری مثل کار آقای عبدی !؟ عبدی يک فعال سياسی بود و کسی بود که بايد پای حرف خودش می​ايستاد و اين کار را نکرد. اميدوارم باعث رنجش خانواده ايشان نشوم، اما آقای عبدی آنهايی را که اين گونه بودند؛" دن کيشوت سياسی" می​ناميد و من نمی دانم الآن خود ايشان را بايد چه ناميد! البته من در شرايط عبدی نبوده و نيستم و نمی توانم بفهمم چه اتفاقی افتاده؛ ولی به هر حال، اين اتفاق باعث شد که؛ شرافت روزنامه نگارانی که عذرخواهی کرده بودند(و مورد تمسخر قرار می​گرفتند), ثابت شود.

 

سبک وسياق کارهای فعلی شما، با شيوه سالهای گذشته​تان تفاوت چشمگيری دارد.چرا؟

در حال حاضر سعی​ام بر اين است، وقتی کاری می کنم مکث و تامل بيشتری بکنم؛ چرا که نمی خواهم کار من باعث زحمت همکاران و خودم شود و ازآن مهمتر، باعث شود روزنامه​ای که مخاطبش از آن لذت می برد،تعطيل شود . اگر مردم می بيننند که ديگر از آن کارهای آتشين پيشين خبری نيست، به خاطر آن است که فکر می​کنم وجود يک نشريه مهمتر از به تعطيلی کشاندن آن است. من نامه ها و ای ميل​های زيادی دارم که از من انتقاد می کنند که چرا داری کارهای خارجی می کشی. سه دليل دارم: اول، فضای جنگ منطقه که اتفاق کمی نيست و دوم، مشکلی برايم ايجاد نمی شود و سوم از لحاظ اقتصادی. اتفاقا بعضی کارهايم، دقيقا با همين استانداردی که در داخل می​کشم، مورد استقبال نشريات معتبر خارجی قرار می​گيرند؛ مثل کاريکاتوری از من، که دو هفته پيش در گاردين چاپ شد.

 

در پايان، اگر فکر می​کنيد ناگفته​ای مانده، بفرمائيد.

من فکر می​کنم، ما روزنامه نگاران بعضی جاها برای مردم خوب عمل کرديم و برخی جاها بد.اما اگر بد کرديم، در آن لحظه​ نمی​دانستيم که اشتباه می​کنيم. شايد بزرگترين اشتباه ما آن بوده که تحت تأثير احساسات زودگذر، از واقعيتها چشم پوشيديم و بسياری مواقع اجازه داديم کسانی که مدعی آزادی مطبوعات بودند؛ کارمان را سانسور کنند. ديگر آنکه؛ مردم آن چيزی را می​پذيرند که واقعا فکر می​کنند" از دل بر آمده" ولی بسياری از کارهای ما گرچه" از دل بر می​آمد" اما از دل آگاه نبود.