محمد عطريانفر:

رسانه​ها سلاطينی بی​تاج و تخت اما تاج​ بخش هستند

تفاهم اجزای حاکميت درباره​​ رسانه​ها، جريان مطبوعاتی کشور را کارآمد می​کند

طرح لوايح اخير اقدامی فوری و ديرهنگام در جهت جبران گذشته است

 

 

محمد عطريانفر در گفت​وگو با ايسنا با بهترخواندن وضعيت مطبوعات کشور در دوران سازندگی، آنچه آن را خارج​شدن رسالت پرچمداری اصلاحات از دست خاتمی می​ناميد، مورد نقد قرار داد و از لوايح پيشنهادی رييس​جمهور به عنوان اقدامی فوری در جهت جبران گذشته ياد کرد.

مديرمسوول روزنامه​ی همشهری در آسيب​شناسی فعاليت​های مطبوعاتی ايران، لزوم بازتعريف نحوه​ی اين فعاليت​ها را بر اساس فرهنگ و نظام حاکم بر کشور مورد تاکيد قرار داد و گفت: نخستين مشکل کار رسانه​ای در کشور، فقدان تعريف منسجم و تئوريک کار مطبوعاتی و عدم انطباق فعاليت​ها با استانداردهای جهانی مطبوعات است.

وی افزود: حرکت رسانه​ای کشور غريزی و عمدتا به واسطه​ی کپی​برداری سطحی از دنيای غرب شکل گرفته است، از اين رو تا زمانی که به تعريف روشنی درباره​ی اهداف فعاليت رسانه​ای و نحوه​ی تحقق آن دست نيابيم، گرفتار آشفتگی فکری در عرصه​ی فعاليت مطبوعاتی خواهيم بود.

وی هم​چنين نقش حاکميت​های سياسی را در ارتقا يا نزول فعاليت​های مطبوعاتی موثر و مهم​ ارزيابی کرد.

مديرمسوول روزنامه​ی همشهری با يادآوری اين نکته که در جهان امروز مانند گذشته، معيار سنجش قدرت جوامع صرفا بر اساس توانمندی اقتصادی و نظامی آنها نيست، اظهار داشت: روند توسعه و پيشرفت جوامع با استحاله​ی اين مبانی قدرت همراه بوده است، به نحوی که جريان رسانه​ای برتر و نظام اطلاع​رسانی و هدايت غالب افکار عمومی به کارآمدی و تاثيرگذاری قاطع قدرت در جهان امروز، معنا و مفهوم بخشيده است.

وی تصريح کرد: در جهان امروز رسانه​ها نقش سلاطين بی​تاج و تختی را بازی می​کنند که در مقام تاج​بخشی قرار دارند.

وی ادامه داد: نظام جمهوری اسلامی نيز بی​نصيب از اين نوع رويکرد مطبوعات در فرايند اطلاع​رسانی در قدرت​بخشی و سلب قدرت از دولت​ها نبوده است و پيروزی خاتمی در انتخابات دوم خرداد، شفاف​ترين نمونه​ی تاثير اتفاقی رسانه​ای روی فعاليت​های سياسی و اجتماعی در اين زمينه است.

مديرمسوول روزنامه​ی همشهری، هم​چنين اظهار داشت: اگرچه مطبوعات به طور عام از مولفه​های موثر در تحکيم و پايداری قدرت و حاکميت در جهان به شمار می​آيند، اما اين تاثير در حاکميت سياسی کشورمان، شکلی جامع، مانع، پايدار و تثبيت​شده به خود نگرفته و اين امر نيز به عدم تبيين جايگاه رسانه​ و تبيين نسبت آن با نهاد حکومت بازمی​گردد.

وی تصريح کرد: در صورتی که اجزاء تاثيرگذار نهاد حاکميت درخصوص نقش رسانه​ها در عرصه​ی ساخت قدرت به تفاهم برسند به طور طبيعی جريانی سازنده و کارآمد در بخش رسانه​ای کشور ايجاد می​شود.

وی در عين حال يادآور شد: متاسفانه نهادهای قدرت در نظام جمهوری اسلامی فاقد يک نوع رابطه​ی تفاهم​آميز، اعتماد متقابل و فصل مشترک در زمينه​ی کارکرد قدرت​ بخشی مطبوعاتی هستند. از اين رو ناخواسته نگاه امنيتی و قضايی به مطبوعات وجه غالب پيدا می​کند.

عطريانفر عدم پی​ريزی فعاليت​های مطبوعاتی را به صورت علمی و آکادميک از ديگر موارد ضعف کار رسانه​ای برشمرد که بايد در بحث آسيب​شناسی مطبوعات به آن توجه کرد.

وی ادامه داد: عوام​زدگی​، شتاب بی​منطق و غيرعالمانه بودن فرايند کار مطبوعاتی، برخوردهای قضايی و عدم امنيت شغلی موجب شده تا نيروهای کارآمد به قدر کفايت در اين بخش جذب نشوند.

اين عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی با مقايسه​ی فعاليت​های مطبوعاتی دوران سازندگی با دوره​های بعد گفت: به​رغم آن​که محور فعاليت​های دولت سازندگی، توسعه​ی فعاليت​های فرهنگی سياسی نبود و اولويت را عمدتا بخش اقتصادی به خود اختصاص می​داد، اما تيراژ مطبوعات بالغ بر ​۵/۲ ميليون بود که اين رقم در دولت اصلاحات به دليل نابسامانی​ها، ناامنی​ها، تضييقات و نبود افق مشترک بين نهادهای ذيربط به کمتر از ​۱ ميليون رسيده است.

وی بی​توجهی به ضرورت رفع آسيب​های فعاليت مطبوعاتی را از عوامل کاهش ​۶۰​درصدی تيراژ روزنامه​ها در فاصله​ی بين سال​های ​۷۶ تا ​۸۱ برشمرد و اظهار داشت: بررسی ريشه​ای وقايعی نظير توقيف فله​ای مطبوعات ، نقش برخوردهای شکننده، تاثير فقدان قابليت​ها و نبود ظرفيت سياسی فرهنگی پاره​ای از اصحاب جرايد در انجام کارهای حرفه​ای و اصولی می​تواند رافع مشکلات و راهگشای آينده باشد.

مديرمسوول روزنامه​ی همشهری با اظهارنگرانی نسبت به عدم بهره​گيری از فرصت​های موجود جهت رفع آسيب​های موجود در عرصه​ی فعاليت مطبوعات، اظهار داشت: توجه و اهتمام به رفع اين آسيب​ها از سوی حاکميت و اهل قلم و متوليان امر مطبوعات می​تواند در شناسايی و تا حدودی رفع پاره​ای از مشکلات موجود موثر باشد.

وی هم​چنين بررسی رابطه​ی حکومت​ها و رسانه​ها را به لحاظ تاثيرگذاری قدرت بر فعاليت​های رسانه​ای مورد تاکيد قرار داد و يادآور شد: تا زمانی که حکومت​ها در مقام دفاع از منافع ملی عمل می​کنند، حرکت رسانه​های ملی همگام با آنهاست، از اين رو تنها در صورت تغيير رويکرد حاکمان از مصالح عمومی است که راه اصيل و مردم​سالار مطبوعات از آنها جدا می​شود و در مقام نقد حاکميت قرار می​گيرند.

وی به کارکرد حاکميت و مطبوعات در زمينه​ی تامين نيازهای مردم و بازتاب آنها اشاره کرد و گفت: عدم طراحی رابطه​ی صحيح سه رکن مثلت حکومت رسانه و مردم موجب شده تا حکومت، رسانه و مردم در سه مسير متنافر و بعضا متعارض جريان داشته باشند و در هيچ تعامل سازنده​ای قرار نگيرند.

مديرمسوول روزنامه​ی همشهری، نقش حاکميت و اصحاب مطبوعات را در شناسايی و رفع آسيب​های موجود، برجسته​تر از نقش و تاثير مردم در اين زمينه ارزيابی کرد و اظهار داشت: در بازسازی مطبوعات بايد وظايف و تعامل اين دو بخش درباره​ی جلوگيری از تخريب به خوبی روشن و مرتفع شود.

وی افزود: حرکت واقع​بينانه​ی مطبوعات و حاکميت در جهت دستيابی به يک فصل مشترک از ضروريات است که به​رغم طولانی بودن زمان دستيابی به آن، بايد به صورت جدی پی​گيری شود.

عطريانفر در ادامه با اشاره به فقدان قوانين روشن، منقح و جامع در جهت دفاع از حقوق رسانه​ها و استيفای آن در برابر تعرض​های احتمالی گفت: بيش از ​۷۰ درصد از آسيب​هايی که رسانه​ها در حوزه​ی عمومی مناسبات سياسی و قضايی بدان گرفتار می​شوند به واسطه​ی فقد قانون مشخص در اين عرصه است که بر آنها تحميل می​شود.

وی تشکيل يک هيات از شخصيت​های ممتاز و مورد وثوق مطبوعات را که شان داوری عادلانه را نيز دارا باشند در جهت آسيب​شناسی و آسيب​زدايی مطبوعات از سوی دلسوزان نظام، اقدامی ضروری و موثر در کاهش مشکلات اين بخش ارزيابی کرد.

وی با استفاده از ديدگاه پاره​ای از رسانه​ها که محکوميت در مجامع قضايی را افتخار معرفی می​کنند، گفت: محکوميت در مراجع قضايی نبايد افتخار محسوب شود. لکن چه شده است که محصول قضاوت افکار عمومی و داوری قضايی بعضا متفاوت ، متناقض و متعارض در برابر هم می​ايستند.

وی افزود: دستيابی رسانه​ها و حاکميت به مبانی مشترک و تشکيل هياتی که از استعداد عالمانه​ نظارت بر عملکردها در جهت تطبيق آن با استانداردهای ملی و جهانی برخوردار باشد، سهم موثری را در کاهش آسيب​های فعلی عرصه​ی مطبوعات دارد.

مديرمسوول روزنامه​ی همشهری در ادامه ضمن تاکيد بر لزوم تغيير ديدگاه قدرت حاکم نسبت به رسانه​ها، تقويت ابعاد تخصصی حرفه​ی روزنامه​نگاری را ضروری خواند و گفت: آينده جهان در تسخير حرکت​های بديع اطلاع​رسانی است و رسانه​های ما نيز بايد تحول را بپذيرند و به اصلاح خود بپردازند و مصلحت ملی و جهانی خويش را ارتقا بخشند.

نمره دولتمردان و مجريان در تحقق شعار توسعه متوازن، شايسته و درخور نخواهد بود

 

طرح لوايح اخير اقدامی فوری و ديرهنگام در جهت جبران گذشته است

محمد عطريانفر در بخش دوم گفت​وگويش با ايسنا، نقش رسانه​ها را در انتخابات دوره​ی هفتم مجلس شورای اسلامی مورد اشاره قرار داد و گفت: واقعيت اين است که کشور ما فاقد جريان رسانه​ای شايسته و نيرومند در مقياس قابل قبول جهانی است زيرا يک رسانه بايد دارای هويتی مستقل، روشنگر، تاثيرگذار و واجد اهداف بلندمدت باشد.

وی افزود: به​رغم آن​که وجود رسانه​هايی که ارگان يک حزب يا گروه سياسی به شمار می​آيند، جزو ضرورتهای کار هر کشور است اما بايد توجه داشت که مطبوعات به طور عام به حوزه​ی روشنفکری تعلق دارند و مردم به جهت کارکردی که يک رسانه در اعتمادسازی و کسب اطلاعات لازم از منابع قدرت در جهت تامين منافع ملی دارد، به آنها اعتماد می​کنند.

عطريانفر ادامه داد: در حوزه​ی روشنفکری جامعه​ی ما رسانه به مفهوم واقعی و تاثيرگذار وجود ندارد و آن​چه که امروز با آن مواجه هستيم، عموما بولتن​هايی است که مجموعه اخباری را بدون توجه به صحت، سقم و ارزيابی آنها از روی خطوط تلکس آژانس​های خبری، نسخه​برداری و با مختصر تغيير و يا اعمال سليقه​ی حرفه​ای منتشر می​کنند.

عطريانفر استقبال مردم از روزنامه​ها و پيروی آگاهانه از مواضع سياسی​شان را در گرو هويت مستقل، مخاطب​پذيری و عمل روشنفکرانه و آزادانديشی رسانه​ها دانست و گفت: در حال حاضر، بيش از چهل روزنامه در کشور وجود دارد اما به ندرت می​توان از آنها به عنوان يک رسانه​ی کارآمد يا روزنامه​ی مردم​پسند و آگاهی​بخش نام برد، زيرا جريده​ای که کل تيراژ آن به عدد هزار، دوهزار و يا به سختی به ده​هزار می​رسد، رسانه​ی موثر در حوزه​ی جمعيت ۶۰ ميليونی ايرانی به شمار نمی​آيد.

وی تصريح کرد: به واسطه​ی آن​که درصد گسترده​ای از مطبوعات ما فاقد مبانی و معيارهای اطلاع​رسانی هستند لذا از قدرت تاثيرگذاری بر افکار عمومی بی​بهره​اند و پيش​بينی می​شود که نقش آنها در انتخابات چندان نيز موثر نباشد.

مديرمسوول روزنامه​ی همشهری با معوج و غيرقابل اعتماد توصيف​کردن ساختار رسانه​ای کشور گفت: برای بهبود اين ساختار بايد با ويران ساختن ساختارهای مخدوش فعلی به بازسازی مجدد و درست آن پرداخت.

وی در ادامه با اشاره به شعار دولت آقای خاتمی که به توسعه​ی متوازن و پايدار تاکيد دارد، اظهار داشت: توسعه واجد مفاهيم متنوعی است و "متوازن" و "پايدار" نيز صفات پرمعنايی است که به سهولت به دست نمی​آيد.

وی افزود: بررسی عملکرد جناب آقای خاتمی از جهت آن​که فعاليت​های ۶ سال مديريت ارزشمند ايشان معطوف به پرچمداری نهضت اصلاحات نبوده و يا به حضور در دولت محدود شده است، از مواردی است که بايد به صورت جدی مورد بررسی قرار گيرد، زيرا اشتغال فکری جناب آقای خاتمی به امور جاری موجب شده پرچمداری اصلاحات عملا از دست چهره​ی محبوب و معتمد مردم خارج و ناخواسته به افراد و گروه​هايی سپرده شود که مورد اعتماد و شناخت کافی مردم نبودند، ضمن آن​که بعضا صلاحيت عهده​دار شدن چنين مسووليتی را نيز نداشتند.

وی شکل​گيری و رواج برخی از حرکت​های افراطی و تفريطی طی چند سال اخير را در جامعه متاثر از کمرنگ شدن نقش پرچمداری خاتمی در روند پيشبرد اصلاحات دانست و گفت: مصروف شدن تمام قدرت، همت و فرصت جناب آقای خاتمی به امور اجرايی کشور و بازماندن ايشان از پرچمداری، هدايت و تثبيت حرکت اصلاحی، موجب شد تا جريان مخالف، طرف مذاکره​ای نيابد و يا با زبان خشونت در صحنه​ی سياست اصلاحی دولت ظاهر شود و کارشکنی کند.

وی با مقايسه​ی عناوين محوری تئوری توسعه در دولت خاتمی و هاشمی، عملکرد هاشمی را با اين عنوان که وی تا پايان دوره​ی فعاليتش بر عنوان شعار سازندگی تاکيد و اصرار داشت، ستود و اين استمرار و تاکيد را به عنوان رمز موفقيت دولت آقای هاشمی عنوان کرد.

وی افزود: درگيرشدن جناب آقای خاتمی در مسائلی که مراتب نازله​ی مسووليت ايشان محسوب می​شود موجب شد تا توسعه​ی سياسی، فرهنگی و اجتماعی به طور شايسته و بايسته جان نگيرد و برخلاف آن​چه انتظار می​رفت، مطبوعات و احزاب ما در سطح نازل​تری از عملکرد نسبت به گذشته قرار گيرند.

عطريانفر تاکيد کرد: اگر بخواهيم به مجريان و دولتمردان در تحقق شعار معروف و درست توسعه​ی متوازن و پايدار جناب آقای خاتمی نمره بدهيم، نمره​ی شايسته و درخوری نخواهد بود.

تاثير و نقش لوايح پيشنهادی رييس​جمهور در ساماندهی امور کشور از ديگر موضوعاتی بود که اين عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران در اين گفت​وگو به آنها اشاره کرد و با بيان وجه مثبت اين لوايح اظهار داشت: بايد توجه کنيم اين لوايح رافع چه مشکلاتی است. به عقيده​ی من ضعف اصلاح​طلبان در تبيين فلسفه​ی سياسی مردم​سالاری حاکميت موجب شده تا آنها با طرح لوايح مزبور به اقدامی فوری و ديرهنگام در جهت جبران گذشته دست بزنند.

وی افزود: اين لوايح تا حدودی راهگشاست اما به طور بنيادی حلال مشکلات ايران نيست. از اين رو ناخواسته در چرخ​دنده​های عناوين و رفت​ و آمدهای حقوقی مجلس و شورای نگهبان از بين خواهند رفت و نتيجه​ی مطلوبی حاصل نخواهد شد.

وی با اشاره به مباحث مندرج در اين لوايح که بر متوقف کردن موارد نقض قانون اساسی مطابق تشخيص رييس​جمهور تاکيد دارد گفت: بايد توجه کنيم که تخلف از اجرای قانون اساسی، سه حوزه (قوای سه​گانه) و ديگر نهادها را در بر خواهد گرفت. اما در مقام عمل به​جز قوه​ی مجريه که مسووليت اقداماتش با رييس​جمهور است، اجرا و اعمال اين لايحه( احتمالا مصوب) در قوای قضاييه و مقننه و ديگر نهادهای دولت با چالش مواجه خواهد شد.

وی با اورژانسی خواندن لوايح پيشنهادی رييس​جمهور تصريح کرد: ای کاش پرچمداری دوم خرداد از همان روزهای نخستين خرداد ۷۶ از دوش آقای خاتمی فرو نمی​افتاد و به​حق انتظار می​رفت که پی​گيری اصول در جهت اصلاح مبانی حاکميت مردم​سالار، رسما و منطقا توسط شخص خاتمی پی​گيری و به فرجام برسد.

وی افزود: چنان​چه طی ۶ سال گذشته، فعاليت​های اصلاحی به صورت اصولی پی​گيری می​شد به تنظيم لوايحی نظير آن​چه امروز مطرح شده است نيازی نبود.

مديرمسوول روزنامه​ی همشهری با تاکيد بر اين​که بايد مسايل، مشکلات و اختلافات کشور را از سرچشمه حل کرد گفت: تا زمانی که نتوانيم نقش شورای محترم نگهبان را در نهاد قانون​گذاری به صورت حقوقی و پايدار مشخص کنيم و نسبت اين نهاد مهم و بنيادين را با پيرامونش به درستی تبيين کنيم، مشکلات موجود حتی در صورت تصويب لايحه​ی حذف نظارت استصوابی هم​چنان باقی خواهد ماند و حوزه​ی نظارتی انتخابات مشابه سالهای ۶۴ تا ۶۸ عمل خواهد کرد.

وی با استناد به فرايند آن​چه که در زمان قبل از تصويب نظارت استصوابی حاکم بود، گفت: آيا در آن دوران مناقشه و مجادله با هيات​های نظارت و اجرايی وجود نداشت؟

وی افزود: کشور ما نيازمند اجماع و وفاق ملی در سطح عالی حاکميت است و گروه​های ميانی و پايين​تر نيز بايد بدون چون و چرا تمکين کنند و نتايج اين وفاق را بپذيرند، هرچند برخی از گروهها به منافع مورد انتظار خود دست نيابند.