بحران چچن

و تحليل گروگانگيری سه روزه تئاتر مسکو

صدای آلمان

با بسيج سراسری نيروهای امنيتی روسيه ، ماجرای گروگانگيری سه روزه تئاتر مسکو با خشونت تمام خاتمه يافت . واحدهای نظامی ويژه روسيه شنبه گذشته، واقعه گروگانگيری در يکی از تئاترهای شهر مسکو را پس از ۵۷ ساعت اضطراب پايان دادند. جدائی طلبان چچنی در اين تئاتر، هفتصد و پنجاه نفر را گروگان گرفته بودند. خواسته آنها پايان يافتن جنگ در کشور چچن و عقب نشينی روس ها از خاک اين کشور بود. نيروهای ضربتی پليس، در حمله خود از گاز بيهوشی آور استفاده کردند و بر اثر استفاده از اين گاز، که مشخصاتش مخفی ست، حدود صد و هفتاد نفر، در يک آن جان سپردند.

گروگانگيری در تئاتر شهر مسکو اولين اقدام نيروهای جدائی طلب چچن از اين دست نيست. آنها از سال ۱۹۹۵ ميلادی تا بحال به دفعات دست به چنين اعمالی زده اند و بعضی از اين اقدامات آنها بسيار خونين به پايان رسيده است. در سال ۱۹۹۵ شاميل باسايف، رهبر چچن ها به همراه عده ای از هوادارانش به بيمارستانی در جنوب روسيه حمله کردند و حدود ۲۰۰۰ نفر را به گروگان گرفتند. سربازان روسی دوبار برای رهايی گروگان ها به بيمارستان حمله ور شدند، اما سعی آنها بی نتيجه ماند و سرانجام ماموران امنيتی روسی با باسايف به تفاهم رسيدند و او گروگانها را آزاد کرد و خود متواری شد. يکسال بعد از اين حادثه، در سال ۱۹۹۶ ميلادی، دوباره مبارزان چچن به بيمارستانی در جنوب روسيه حمله کردند و صدها نفر را به گروگان گرفتند. نيروهای روسی به مواضع گروگانگيرها حمله کردند که باعث کشته شدن ۷۸ نفر شد. در خارج از روسيه ، در سال ۱۹۹۱ چهار مبارز چچن يک هواپيمای مسافری روسی را ربودند و به آنکار بردنند. هواپيما ربايان اعلام کردند که با اين عمل خود می خواهند توجه جهانيان را به اعمال روس ها در سرزمين شان جلب کرده وبه اين عمل روس ها اعتراض کنند. در سال ۱۹۹۶، هشت چچن مسلح يک کشتی روسی را با ۲۴۲ سرنشين ربودند و بعد از چهار روز مذاکره سرانجام حاضر شدند گروگانها را آزاد نمايند. در آوريل ۲۰۰۱ ميلادی، حدود ۲۰ مرد مسلح به هتل معتبری در استانبول حمله کردند و سی نفر را به گروگان گرفتند. اين ماجرا هم بعد از گفتگوهايی ميان مردان مسلح و مسئولان وزارت کشور ترکيه ، صلح آميز به پايان رسيد.

ولاديمير پوتين، رئيس جمهور روسيه، که طی روزهای اخير به دليل سياست کشورش در قبال چچن، بويژه از سوی کشورهای اروپايی مورد انتقاد قرار گرفته، اظهار داشته است که روسيه در اين گروگانگيری تسليم نشد و نشان داد که اجازه نمی دهد، کسی اين کشور را بزانو درآورد. پوتين تقريبا همزمان با پايان ماجرای گروگانگيری، دستور داد تا واحدهای ارتش روسيه حمله جديدی را عليه شورشيان چچن در نزديکی پايتخت اين کشور، گروسنی آغاز کنند. به اين ترتيب ارتش روسيه دقيقا به عملياتی ادامه ميدهد که، گروگانگيران به زور خواهان خاتمه آنها بودند.

قوم يک ميليون نفری چچن از نظر تاريخی به اقوام کوهستانی قفقاز تعلق دارد. در پايان قرن چهاردهم ميلادی اين قوم به نواحی مسطح و فلات قفقاز روی آورد. چچن ها، که در قرن هشتم ميلادی از طريق داغستان به اسلام گرويدند، يکی از قديمی ترين اقوام اين مناطق هستند و بخش بزرگی از منطقه زندگی چچن ها در کوهستان های سخت و عبورناپذير قفقاز قرار دارد. از قرن هجدهم ميلادی، روسيه تزاری سياست های استعمارگرانه خود را در دوران فرمانروايی پتر کبير و کاتارينای کبير گسترش داد. چچن ها در نخستين جنگ با روسيه که از سال ۱۸۳۴ تا ۱۸۵۹ ميلادی بطول انجاميد، و همچنين در جنگ دوم در سال ۱۸۷۷ ميلادی بعد از مبارزه از نيروهای روس شکست خوردند. پس از انقلاب اکتبر سال ۱۹۱۷ ميلادی در روسيه و به قدرت رسيدن کمونيست ها ، چچنها در سال ۱۹۲۲ ميلادی، موقعيت يک جمهوری خودگردان را بدست آوردند و در سال ۱۹۳۴ با اينگوش ها، متحد گرديدند.

طی دوره جنگ جهانی دوم، يوزف استالين، مردم چچن را به همدستی با آلمانی ها متهم ساخت و بسياری از آنها را در سال ۱۹۴۴ به سيبری و قزاقستان تبعيد کرد. اين تبعيد يکی از دردناک ترين حوادث تاريخی برای چچن ها به حساب می آيد. بيش از يک دهه بعد، چچن های تبعيدی در سال ۱۹۵۷ ميلادی اجازه بازگشت به سرزمين خود را يافتند، اما مساجد آنها ويران شده بود و روس ها چراگاه ها و ميدان های نفتی آنها را تسخير کرده بودند. بعد از فروپاشی اتحاد شوروی، گرايش های اسلامی و ملی گرايی در چچن فرصت ظهور يافتند. چچن ها حاضر نشدند به جامعه کشورهای مستقل و يا به قولی جامعه کشورهای مشترک المنافع بپيوندند و خواستار اسقلال سياسی شدند. در سال ۱۹۹۱ ژنرال دودايف که به مقام رياست جمهور اين کشور برگزيده شده بود، خروج جمهوری چچن را از فدراسيون روسيه و استقلال چچن را اعلام کرد. روسيه هم سه سال بعد در روز يازدهم دسامبر سال ۱۹۹۴ پاسخ اين اعلام استقلال را با اعزام ۶۰ هزار سرباز به چچن داد. باز جنگ در گرفت و در اين جنگ که تا سال ۱۹۹۶ ادامه يافت، حداقل ۵۰ هزار نفر جان باختند.

ولاديمير پوتين، رئيس جمهور روسيه که در سال ۱۹۹۹ ميلادی با تضمين حل فوری مساله چچن به قدرت رسيد و در جريان مبارزات انتخاباتی رياست جمهوری، به مردم روسيه قول داده بود که به زودی مساله چچن ها را حل کند، بعد از انتخاب شدن، مجددا در اکتبر سال ۱۹۹۹ ميلادی به سرزمين چچن لشکرکشی کرد. دومين جنگ چچن طبق آمار دولتی روسيه منجر به کشته شدن ۴۵۰۰ نفر از قوای روس گرديد. اما برمبنای آمار سازمانهای مدافع حقوق بشر، رقم واقعی بسيار بيشتر از ۴۵۰۰ نفر بوده است. آمار اين سازمان ها نشان می دهند که حداقل ۱۰ هزار غير نظامی در اين جنگ کشته شده اند. بايد گفت که وقايع خونينی که در اين سرزمين به وقوع می پيوندد، سال هاست که از چشم جهانيان پنهان است و روسيه اجازه ورود هيچ خبرنگاری را به اين منطقه جنگی نمی دهد.

در جنگ چچن اگرچه بخش هموار و مسطح اين کشور تحت کنترل سربازان روسی در آمده است، اما شورشيان به بخش کوهستانی عبورناپذير قفقاز و به گرجستان پناه برده اند و از آنجا حملات پارتيزانی خود را به مواضع روس ها سازماندهی می کنند. رهبری روسيه در بهار سال ۲۰۰۰ ميلادی خاتمه کشمکش های نظامی موجود در چچن را اعلام کرد و از اين تاريخ دولت روسيه حضور نيروهای نظامی خود را در چچن به خاطر مبارزه با تروريسم دانسته است. بايد گفت که روسيه از رخداد تروريستی سپتامبر ۲۰۰۱ در آمريکا، برای موجه جلوه دادن اعمال نظامی خود در منطقه سوء استفاده می کند. مقامات آمريکايی هم در عوض همکاری روسيه در مبارزه عليه تروريسم جهانی، چشم خود را بر اقدامات روسيه در چچن بسته است و اعتراضی به اين کشور نمی کند.

در طی درگيری های ميان سربازان ارتش روسيه و شورشگران چچن تا کنون دهها هزار نفر جان خود را از دست داده اند که اکثر آنها از افراد غيرنظامی بوده اند. اين درگيريهای پيگير و خونين، نابودی بسياری از روستاهای چچن را به دنبال داشته و گروسنی پايتخت اين کشور نيز به خرابه ای مبدل شده است. بر اساس گزارش منابع غير وابسته هنوز حدود دويست هزار سرباز و نيروی امنيتی روسيه در چچن مستقرند. اما مقامات رسمی روسيه، اين تعداد را حدود ۹۵ هزار نفر اعلام کرده اند. کميته مادران سربازان روسی اعلام کرده اند که در اين جنگ تا بحال بيش از ده هزار سرباز روسی کشته و بيست تا بيست و پنج هزار سرباز نيز زخمی شده اند. و باز مقامات رسمی روسی آمار بسيار کمتری به دست داده اند. آنها اعلام کرده اند که در طی سه سال گذشته، فقط چهار هزار و دويست سرباز روسی در جمهوری چچن کشته شده و ۱۳ هزار سرباز هم مجروح شده اند.

بنابر نظرسنجی های انجام شده، ۶۰ درصد از مردم روسيه خواهان برقراری گفتگو ميان دولت کشورشان و شورشگران چچن هستند." گازلان گوسينوف خبرنگار و کارشناس امور روسيه در باره ماجرای گروگانگيری اخير گفته است: "اين گروگانگيری تلاشی بود در جلب توجه افکار عمومی نسبت به عملکرد ارتش روسيه در چچن. اگرچه عاملان از شيوه های جنايتکارانه استفاده کردند، اما هدفشان نابودی پوچ و اتفاقی انسان ها نبوده است. آنها خود را در جنگی آزاديبخش می بينند و مبارز راه استقلال کشورشان می دانند."